ئارامتر بخوێنەوە!

خەونی كوردستان

كەیهان یووسفی

 

پەڕتووکی “خەونی كوردستان”  چیرۆكێكی  ڕئیاڵیستییە لە چوارچێوەی  لێكۆڵینەوەیەكی مێژوویی و سیاسیدا كە لە سەر بنەمای بیرەوەرییەكانی خودی نووسەر، بەڵگە و دێكۆمێنت و فاكتە بەردەستەكان و هەروەها لێدوان و ئاخافتنەكانی  كەسانی حازر و پێوەندیدار بە ڕووداوەكانی نێو ئەم پەڕتووکەدا نووسراوە. نووسەر كارۆڵ پرۆنهۆبێرە، خاتوونە ڕۆژنامەوانێكی دۆستی كورد و  خەڵكی وڵاتی وێنزۆئێلایە. ئەم پەڕتووکە سەرەتا لە ساڵی 2009 بڵاو كرایەوە كە  كەم و كۆڕیی زۆری پێوە دیار بوو، هەر بۆیەش نووسەر ماوەی نزیك بە دە ساڵ دیسانەوە لە سەر پەڕتووکەكە  لێكۆڵینەوە دەكات و فاكت و دێكیۆمێنتی زۆرتری پێوە زیاد دەكات و دەوڵەمەندتری دەكاتەوە، ئەم پەڕتووکە دەكەوێتە خانووی لێكۆڵینەوەیی مێژوویی ـ سیاسی بە نرخ كە نووسەر 1024 جار نووسینەكانی خۆی ڕێفرێنس بە بەڵگە و دێكۆمێنت و وتەی كەسایەتی و شایەتحاڵان دەدات. ئەم پەڕتووکە لە 30هەمین ساڵۆگەڕی شەهید كرانی، ڕێبەری نیشتمانیی كورد، عەبدولڕحمانی قاسملوو و لە مانگی جولای 2019 لە وڵاتی ئامریكا بە زمانی ئینگلیزی چاپ كرا. ئەم پەرتووكە بە زمانی ئینگلیزی 540 لاپەڕەیە كە لە پێنج فەسڵ پێكدێت و هەر فەسلێكیش لە چەندین بەشی جیاجیا پێكهاتووە و لە لایەن کەیهان یووسفییەوە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی.

خەونی كوردستان، بە سەرهاتی ژیان و مەرگی ڕێبەری ناوداری كورد، شەهید عەبدولڕەحمانی قاسملوویە. كارۆڵ ڕۆژانێك لە پاریس و شاخەكانی كوردستان لە سەر داوای دوکتور قاسملوو بەڵێنی پێ دەدات كە پەڕتووکێكی لە سەر بنووسێت، بەڵام هەر وەك خۆی دەڵێت بڕیار نەبوو من چیرۆكی مەرگی قاسملوو بنووسمەوە. نووسەر كە لە ڕێگەی گەورە سینەماكاری كورد، یەلماز گۆنایەوە ئاشنا بە دۆزی كورد و كەسایەتیی قاسملوو دەبێت، تراژێدیی كورد بوون دەبێتە بەشێك لە ژیان و دڵنیگەرانییەكانی . لە سەر داوای قاسملوو دەچێتە شاخەكانی كوردستان، شەڕ و ماڵوێرانیی داسەپاو بە سەر نەتەوەی  كورد و  هێرشی پاسدار و هێزی ئێرانی بۆ سەر شار و گوندی كوردستان لە نزیكەوە دەبینێ.

پەڕتووکەكە بە پێچەوانەی زۆر پەڕتووکی دیكە بە تراژیدیای مەرگی پاڵەوانی چیرۆكەکەوە دەست پێ دەكات و بە لەدایكبوونی لە نێو تراژدیای مەرگی ڕێبەرێكی دیكەدا كۆتایی دێت. ڕێبەرێك شەهید دەكرێت و لە هەمان كاتدا ڕێبەرێكی دیكە لە دایك دەبێت.

نووسەر بە وردی تیشکی خستۆتە سەر چیرۆكی سیاسیی ژیانی قاسملوو،  باسی ژیان لە تاراوگە و گیروگرفتەكانی خەبات و گەڕانەوە بۆ كوردستان لە سەردەمی شۆڕشی گەلانی ئێران دەكات.

بە وردی ڕووداوەكانی ئەو سەردەمە، ستراكچێری كۆمەڵایەتی، كولتووری و ئایینیی  كوردستان  و  پەرتەوازەییی ناو ماڵی كورد و نەبوونی ستراتێژیی هاوبەشی نیشتمانیی كوردستان لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ گشت پیلانەكانی دەسەڵاتدارانی تاران لە دوتوێی بەڵگە و نووسراوەكانی نووسەران و ڕۆژنامەنووسە نێونەتەوەییەكان لە سەر ئەو ڕووداوانە دەخاتە ڕوو. پەڕتووکەكە گێڕانەوەی قوربانی بوونی كورد، قوربانی بوون بە دەستی خۆی،  بە دەستی داگیركەر و بە دەستی ی وڵاتە زلهێزەكان دەكات.

قاسملوو لای نووسەر كەڵە پیاوی دێموكراسییە. دێموكراسیخوازێك كە نیشتمان و نەتەوەكەی لە هەموو شتێك خۆشتر دەوێت.

ئەم پەڕتووکە چیرۆكی تەنیاییی قاسملو و هاوڕێیەكانیەتی، چۆن بە هەڵە ئێرانیەکان و كوردەكانی دیكە و تەنانەت بەشێك لەهاوسەنگەرەكانی دژایەتیی دەكەن، لە دژی ئایدیا و خۆزگەكانی دەوەستنەوە و دوای تێپەڕبوونی ساڵانێك  زۆربەیان تێدەگەن هەڵە بوون و دان بە هەڵەكانی خۆیاندا دەنێن. بەڵام قاسملوو ئیتر نەماوە. نووسەر وەكوو دەیان نووسەری بیانیی دیكە كە لە نزیكەوە قاسملوویان بینیووە، هێشتاش بە قاسملوو سەرسامە. جیا لە سەرسام بوون بە زانست و زانیاریی بەرز و بیرتیژیی قاسملوو، باس لەوە دەكات كە  قاسملوو لە كاتی گەڕانەوەی لەسەرەتای  1979دا چۆن لە كەسایەتییەكی نەناسراو لە نێو خەڵكەكەیدا دەبێتە هیوا و ڕێبەر و  قارەمانی خەونەكانی ئەوان.

پەڕتووکەكە بەشی جۆراوجۆر لە خۆ دەگرێت، لە تێنەگەیشتنی كوردەكان لە چەمكی چەپ و نەتەوەگەرایی و هەڵوێستە هەڵەكانیان بەرانبەر بە قاسملوو،  تا دەگاتە  بێ باوەڕیی دەسەڵاتداران و كاراكتەرەكانی تاران بە دێموكراسی و  مافی نەتەوەكانی دیكە و … باسی تەواوی هەوڵەكانی قاسملوو و دەرگا كوتانەكانی لە پێتەختە ئۆرووپییەكان بۆ ناسینی پرسی كورد دەكات، كە چۆن دەیهەوێت هاوپەیمان و پشتیوان بۆ دۆزی كورد بدۆزێتەوە.

 خەونی كوردستان بە وردی باسی فرت و فێڵی داگیركەران و درۆ وادەی بێ ناوەڕۆكی جیهانی ڕۆژئاوایە بەرانبەر بە كورد. بێ كەسیی كوردەكان لە هەوراز و نشێوی مێژوودا كە تەنیا شاخەكان بوون كە خیانەتیان  پێیان نەكرد. باسی باوەڕی یەك لە دوای یەكی ڕێبەرە كوردەكان بە نەتەوەی باڵادەست و دوایی كوژرانیان لەلایەن ئەوانەوە.

كاكڵەی باسەكە،  باسی تیرۆری قاسملوویە. چۆن ڕێژیمی ئێران ساڵانێك بە خوێندنەوەی گشت هەلومەرجە نێونەتەوەییەكان، خوێندنەوەی دۆخی نێوماڵی كورد و حیزبەكەی قاسملوو، كەڵك لە خودی كوردەكان  وەردەگرێت بۆ پەلكێش كردنی  قاسملوو بۆ نێو داوی مەرگ. باس لە هەڵوێستی هاوڕێیان و نزیكەكانی قاسملوو لە سەر مەسەلەی وتووێژ لە گەڵ ڕێژیمی ئێران و چیرۆك و نەهێنییەكانی پشت ئەو ڕووداوە دەكات. چۆن یەكێك لە بكوژانی قاسملوو ساڵانێك پێش لە شەهید كرانی تەنیا چەن كیلوومیتر دوورتر لە  دەفتەری سیاسیی حدكا لە باشووری كوردستان ،چاودێریی ژیان و دۆخی قاسملوو و حیزبەكەی دەكرد.

پەڕتووکەكە باسی كەڵك وەرگرتنی كۆماری ئیسلامی لە كارتی گوشاری مامەڵەی چەك و چۆڵ لە گەڵ ئۆتریشییەكان بۆ بێ دەنگ بوونیان دەكات. چۆن پۆلیس و سیستەمی دادوەریی ئەو وڵاتە لە بەر پۆست و پارە و هەڕەشەی سیاسییەكانی وڵاتەكەیان هەموو سوێند و یاساكانی خۆیان لە ژێر پێ دەنێن. باسی گەندەڵیی دەوڵەت ـ سیستەمی ئۆرووپی و لە هەمان حاڵدا  هەبوونی دەنگی هەندێك ویژدانی ئۆروپی دەكات كە لە نێو جیهانی گەنیوی كاپیتاڵیستدا لە سەر بنەمای كەرامەتی مرۆڤ لە مەڕ كەیسی قاسملوو وەدەنگ دێن. گەندەڵیی “نۆریكۆم” گرێدراوە بە تراژیدیای كوردانەوە و باس لە قوربانی  بوونی كوردەكان و سەرپۆش دانان لە سەر تیرۆری قاسملوو لە بەرانبەر پێترۆدۆڵارە.

نووسەر  بی ئەنجام بوونی تەواوی هەوڵ و تەقالا یاسایییەكانی خاتوو هێلێن كرۆلیچی خێزانی قاسملوو و حدكا بۆ دادگایی كردنی تاوانباران لە بەرانبەر بەرژوەندیخوازیی ئۆرووپایییەكان دەكات و بە ڕوونی بە گێڕانەوەی ڕووداوەكان و بەردەست خستنی فاكتەكان، كارتۆنی بوونی بایەخ و دروشمە زریقە و بریقەدارەكانی دێموكراسی و مافی مرۆڤی ڕۆژئاواییمان بۆ پیشان دەدات، كە چۆن لاوازایی لۆبیگەریی كورد هەمیشە تەنیا و بی پشتیوانی هێشتووەتەوە.

خەونی كوردستان، ژیانی پیاوێكە كە گشت زام و ژان و تراژیدی و خۆزگە و هیواكانی كوردی لە نێو خۆیدا كۆ كردووەتەوە. پیاوێك كە سوورە لە سەر باوەڕەكانی، پرەنسیپەكانی و خەونەكانی. تا دوایین هەناسە لە باوەڕەكانی پاشگەز نابێتەوە و پاشەكشە لە پرەنسیپەكانی ناكات. ئەو خەونەكەی قەت پشتگوێ ناخات و بە تەواوی هەوڵەكانی دەیهەوێـت دەلاقەیەك بەرەوڕووی دەستڕاگەیشتنی كوردەكان بە مافەكانیان بكاتەوە.

خەونی كوردستان، هیوا و ئاواتی نەتەوەیەك دەگێڕێتەوە كە بە خوێن دەیهەوێت بوونی خۆی بپارێزێت، بەڵام لە كۆتاییدا هەر خۆی خەنجەر لە پشتی خۆی دەدات. ئەم پەڕتووکە باسی گشت ڕووداوەكانی سەردەمی ژیانی قاسملوووە، چ ئەو كاتەی دەكەوێتە بەر ڕقی ئەوانەی ڕۆژهەڵاتیان قوربانیی پارچەكانی دیكە كردووە و چ ئەو كاتەی لە سەنگەری پان فارسیزمەوە دیسان بە دژی سەنگەر دەگرن.

ئەم پەڕتووکە بە جوانی و بە بەڵگە و وردەكارییەوە دەریدەخات كە چۆن قاسملوو وەكوو نیشتمانپەروەرێكی  دیموكراسیخواز، بناژۆخوازی چەپ و ئایینی و نەتەوەیی دژایەتیی دەكەن و ئەو بەردەوام بۆیان دووپات دەكاتەوە كە دێموكراسی تەنیا دێموكراسی و  بۆ گەیشتن بە دێموكراسی پێویست نیە بە ڕێگای دیكتاتۆریدا بڕۆین.

خوێندنەوەی بۆ گشت ڕووداوەكان  لە سەر بنەمای دەروەست بوون بە باوەڕەكانیەتی. لەم كتێبەدا، پرسیار ڕووبەڕووی باڵوێزی ئامریكا دەكاتەوە و پێی دەڵێت  چۆناوچۆنە ئامریكایەك كە بانگەشەی دێموكراسی بۆ جیهان دەكات، ئێمە پشتگوێ دەخات كە بزووتنەوەیەكی مافخواز و دیموكراسیخوازین، بەڵام پشتیوانی لە جیهادییەكانی ئەفغانستان و… دەكات.

نووسەر باس لە كەسایەتیی سەربەخۆی ڕێبەرێك دەكات كە تەواوی تێكۆشانی ئەوەیە ئەو سەربەخۆیییە بۆ حیزبەكەی و نەتەوەكەشی دابین بكات. ئەو بە ڕوونی باسی پێوەندیی قاسملوو لە گەڵ دەوڵەتانی دیكە و ڕەچاو كردنی مافی پارچەكانی كوردستان دەكات و چۆن هەمیشە بەرژوەندیی نەتەوەیی لە سەرووی بەرژوەندیی حیزبی و تاكەكەسیەوە دادەنێت.

پەڕتووکەکە باس لە ژیریی قاسملوو دەكات. ئەویش نە لە زمانی خودی نووسەر یا پێشمەرگە و هاوسەنگەرەكانی قاسملوووە. بەڵكوو ئەو پزیشك و ڕۆژنامەوانانەی كە سەردانی كوردستان و بارەگاكانی پێشمەرگەیان كردبوو و قاسملوو وای لێ كردوون كە بۆ هەمیشە ببنە دۆستی ڕاستەقینەی كوردستان. باس لەوەی چۆن كاتێك  حیزبە باشوورییەكان  شارۆمەندانی وڵاتانی فەرانسە و ئیتالیا بە بارمتە دەگرن، قاسملوو بە هۆی كارتێكەریی خۆی لە سەر سەركردایەتیی ئەو حیزبانەوە دەبێتە هۆی ئازادیی ئەوان و هەر ئەوەش دەبێتە هۆی بنیاتنانی بناخەی پردی پێوەندیی نێوان قاسملوو و سەركردەی ئەو وڵاتانە و بە تایبەت حیزبی دەسەڵاتداری فەرانسە و سەركردەكانی.

ئەو بۆ خەونەكانی دەژیا و لە سەر بنەمای باوڕەكانی هەنگاوەكانی بەرەو پێشەوە هەڵدەگرت. پەڕتووکەكە باسی ئەوە دەكات كە كاتێك ڕێژیم یەكێك لە براكانی قاسملوو دەگرێت و داوا دەكات لە گەڵ دیلەكانی ڕێژیمدا بیگۆڕنەوە، لە حاڵێكدا دەفتەری سیاسیی حیزبەكەی ڕازی بەو كار دەبن، ئەو قەبووڵ ناكات و دەڵێت، برای من پێوەندیی بە حیزبەوە نیە و من تەنیا دیل لە گەڵ پێشمەرگە دەگۆڕمەوە.

كارۆڵ باسی باوەڕمەندی و دەروەستیی قاسملوو بە پرەنسیبەكانی دەكات و دەڵێت: قاسملوو كاتێك لە كۆڕ و دانیشتنەكانی لە گەڵ خەڵكانی بیانی دەیگووت تیرۆر مەحكوومە لە پراكتیكیشدا  هیچ كات ئیزنی نەدەدا حیزبەكەی كەڵك لە مێتۆدە تیرۆریستییەكان وەر بگرێت. گەرچی میدیا جیهانییەكان سەرنجی بیروڕای گشتییان بۆ لای دیاردە تیرۆریستییەكان ڕادەكێشا نەك بزووتنەوە مافخوازەكان.

خەونی كوردستان، باسی تەنیاییی خەونی ڕێبەرێكە كە خۆی و نەتەوەكەی بە تەنیا لە نێوان ململانێی هێزە جیهانییەكاندا ماونەتەوە و هەموو لایەك تەنیا بە چاوی قوربانی بۆیان دەڕوانێت.

ململانێ نێوخۆیییەكان، هەڵەكانی ئەو سەردەمە و كەم و كۆڕییەكان، بە تێڕوانینێكی ڕەخنەگرانە شیكاریی بۆ كراوە و لێدوانی لایەنگر و دژبەری بۆ وەرگیراوە و نووسەر وەكوو ڕەخنەگرێكی سەربەخۆ ڕای خۆشی لە بەراوردكاریی نێوان لێدوانەكان و واقعییەتی ڕووداوەكان دەربڕیوە.

خەونی كوردستان، پەڕتووکێكی بەنرخە كە بۆ هەر ڕووداوێك كەڵك لە زۆر بەڵگە و دێكۆمێنت وەردەگرێت و بە پێچەوانەی زۆر نووسین كە مێژووی ئەم ڕۆژانەیان وەكوو گێڕانەوە نووسیوە، نووسەر بە دەروەستی بە زانستی لێكۆڵینەوە، زۆر ورد ڕووداوەكان و ڕاستیی نێو ڕووداوەكان دەخاتە بەردەم  خوێنەر.

خەونی كوردستان، چیرۆكی  بەرخۆدانی نەتەوەیەكە كە مەرگی هیچ ڕێبەرێك، ڕەنگە بێ هێزی كرد بێت بەڵام ناهومێد و بی هیوای نەكردووە.

error:

بەشکردن لەگەڵ هاوڕێیان