ئارامتر بخوێنەوە

مەرگی ژیانبەخشی ژینای کوردستان و ئەرکە هەنووکەییەکانی کۆمەڵگای کوردستان

هاوڕێ کرماشانی


هەمووکەس ئەیزانی ئەم حکوومەتەی ناوێ، بەڵام کارەسات ئەوە بوو کەس نەیئەزانی چۆن حکوومەتێکی ئەوێت. ئەمە قسەی میشێل فۆکۆی فەیلەسووفە کە ماوەیەک پێش روودانی شۆڕشی ساڵی ۵۷ی گەلانی ئێران، دوای سەردانێک بۆ ئێران و لە نامیلکەیەکدا لە ژێر ناوی “ئێرانییەکان چ سەودایەکیان لەسەردایە” باسی کردووە. ئەودەم فوکۆ هیچ زانیارییەکی لە شۆڕشی کوردستانی رۆژهەڵات و عەقڵیەتی سیاسیی کۆمەڵگای کوردی و هێزە سیاسییەکان نەبوو، تا بیزانیبا کوردستان ئەزانێ چی ئەوێت.

لەم ماوەدا سڵاڤی ژیژەک لە کورتە ڤیدیۆیەکدا باسی راپەڕینی خەڵکی ئێرانی کرد و هەمان قسە کە فۆکۆ نەیکرد ئەم ئاماژەی پێدا کە رێبەرایەتی شۆڕش بەدەست کوردەوەیە و ئەگەر ئێرانییەکان ئەیانەوێ رزگار بن ئەوا کلیلی رزگاری ئەوانیش بە دەست کوردستانەوەیە، ئەمەش جیا لە ئەوەی کوردستان ناوەندی هەڵگیرسانی شۆڕش بوو، بەشێکی زۆری لەبەر ئەوەیە کە ئەگەرچی کورد بووندارییەتیەکی یاسایی سەرووتر لە هەرێمێکی (باشووری کوردستان) دیفاکتۆی لە چوارچێوە یاساییەکانی دەوڵەت نەتەوە لە ناوچەکەدا نیە، بەڵام بووندارییەتییەکی بەهێزی کۆلتووریی و بزووتنەوەی مەدەنی و سیاسی و چەکداریی هەیە.

هەر دوو بابەت چ لە سەر زاری فۆکۆ و چ لە سەر زاری ژیژەک، پێوەندیی بە دۆخی شۆڕش یا رێڤۆلەیشنەوە هەیە، داهاتوویەک کە لە نەبوونی ئەڵتەرناتیڤدا ناڕوون و جێی مەترسییە، ئەڵتەرناتیڤێک کە چ سەردەمی شۆڕشی ۵۷ و چ ئێستەش لە ساڵی ٤۰۱دا هەر کورد هەیەتی.

ئەگەر ئۆپۆزێسیۆنی ئێرانی لە نێوان چەندین پلانی رێفۆرمخوازیی بێ مانیفیستی هەنووکەیی، سەڵتەنەتی مەشرووتەی نیۆپەهلەوی، چەپی مارکسیستی یان  فرانکفۆرتی، تا ئێرانشاریی بەناو دیمۆکراتیکی تا ئێسقان فاشیستیدا سەرگەردانن، ئەوا ئۆپۆزیسیۆنی کوردی و کۆی پێکهاتەی بزووتنەوەی سیاسیی کوردستان زۆربەی لە سەر ئەڵتەرناتیڤی ئێرانی فیدراڵی دیمۆکرات کۆکن و هەندێ لایەنیش کە بە نیسبەت کەمتر و گچکەترن باس لە ئەڵتەرناتیڤی دابڕان لە ئێران و سەربەخۆیی دەکەن. کە وەک رێکخراوەی سیاسی دەنگیان ئەوەندە بەرز نیە.

کارەساتی قوربانی بوونی ژینا تەزوویەکی بە گیانی رۆژهەڵاتدا هێنایەوە و و دواتریش هەموو ئێرانی هەژاند و نیشانەکانی ئەوەش دەرکەوتووە کە ببێتە هێمایەکی جیهانی. هێمایەکی نوێ لە سەر بنەمای سێکۆلاریزم و ئازادیخوازی کە ئەگەری هەیە ببێتە مەشخەڵی ئاراستەیەکی نوێ لە بزاڤی ژنانی جیهاندا، ئاراستەیەک کە تەنیا ژنان خاوەنداریی نەکەن و بگرە پیاوانیش تێکەڵ بەو بزاڤە بوون. راستە چۆنیەتی مەرگی ژینا و کێشەکانی پێوەندیدار بە گەشتی ئیرشاد و هەموو ئەو بەربەستە ئایدیۆلۆژیکانەی کە بۆ ژنان دانراوە، بوو بە رۆژەڤی شەقامی هەموو پانتایی ئێران، بەڵام کوردستان دیسانەوە سەلماندی کە کێشەی مافی ژنان و خەڵکی راپەڕیو نابێ وردبکرێتەوە بۆ سەرپۆش و حیجاب؛ لە هەماکاتیشدا نابێ لەبیرمان بچێ لە بنەڕەتدا حیجاب و بەربەستەکانی پێوەندیدار بە جلوبەرگی ژنان تەنیا بۆ بەلاڕێدا بردنی بیری خەڵک بوو لە چەوسانەوە و گرانی و هەڵاوسانی ئابووری و نایەکسانیی نەتەوەیی و هەموو نەهامەتییەکانی تر پێوەندیدار بە ژیانی خەڵکەوە، ئەگینا رژێم لە کارناڤاڵی قاسم سولەیمانی و هەیئەتەکانی عاشوورا و هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماریدا هیچ بەربەستێکی ئەوەندە توندی بۆ حیجاب دانەدەنا و ئەوەی بۆی گرنگ بوو کۆبوونەوەی خەڵک بوو لە دەوری هێماکانی خۆی.

سەرەڕای هەموو ئەو داگیرکاری و چەقبەستووییانەی کە دەرەنجامی چەقخوازی سیاسی، نەتەوەیی، کولتووری، ئابووری، کۆمەڵایەتی و تەنانەت جێندەری بوو، بۆ یەکەمجارە کە رووداوێک لە ئێراندا دەقەومێ کە واقیعی کۆمەڵایەتی و سیاسی و کولتووریی کورد وەک خۆی و لە شێوازی کۆمەڵگایەکی جیاوازدا دەردەخات، ئەویش خاوەنداریی کوردستان بوو لە ژینای خۆی، خاوەندارێتییەکی تایبەت کە بووە سەرچەشنێک بۆ باقی پێکهاتەکانی ئێران و بەتایبەت تاران و شارە گەورەکانی تر.

دەبێ لەبیرمان بێت سەرەڕای رەهەندی چەوسێنەریی کۆمەڵگای کوردی لە بواری جێندەری و مافی ژناندا، بۆمان زیاتر دەرکەوت کە کۆمەڵگای ئێمه بەهەموو  نوقسانەکانی لەو بوارەدا لە هەموو گەلانی ئێران باشتر و پێشکەوتووتر و چاوکراوەترە. ئەوەش بەرهەمی شوعوورێکی سیاسی و مەدەنیە کە لانیکەم لەم ساڵانەدا دەرکەوتووە و بووەتە رۆژەڤی هەموو جیهان.

سەرهەڵدانی کوردستان بوو بە سەرچەشنی هەموو سەرهەڵدانەکانی تر بە تایبەت لە پێتەختی ئێراندا. و ئەمەش کاریگەریی پەراوێزە لە سەر ناوەند و پەراوێزەکانی تر، کە لە دونیای ئەمڕۆدا بە مۆدێلی گەشەی جێگرەوە (توسعە بدیل) ناسراوە وئەم کاریگەرییەش بۆ هێزێکی مەعنایی و مەعریفی و مەدەنی دەگەڕێتەوە کە لە دڵی کولتووری کوردستاندا هەیە و بەردەوام لەگەشەکردندایە، کە جگە لە سەردەمی کۆماری ئیسلامی و لە ژێرکاریگەریی ئیسلامێکی شەریعەتی و فیقهی ئەو رێژیمەدا حیجاب تێیدا کێشە نەبووە.

لە درێژە رووداوەکاندا، دەرکردنی بڕیاری مانگرتنی گشتیی رۆژهەڵات لە لایەن ناوەندی هاوکاریی حیزبە کوردستانییەکانەوە خاڵێکی یەکجار بەهێز بوو و ئەوەش کە دواتر مەکتەب قورعان کە لە دەرەوەی رێککەوتنی ئەو ناوەندەوە بوو، دەنگی خستە پاڵ دەنگی ناوەندی هاوکاری حەماسەکەی بەهێزتر کرد. بە شێوەیەک کە لە یەکەم هەنگاودا کۆمەڵگای کوردستانی رۆژهەڵات خاوەندارییەکی شۆڕشگێڕانەی لە کەیسی ژینا کرد، و پاشان هاودەنگی حیزبە کوردییەکان لە دەرەوە و ناوەوە بۆ راگەیاندنی مانگرتنی گشتی و لە کۆتاییدا بەهاناوەچوونی خەڵک بۆ ئەو بڕیارە و سەرکەوتنێکی تر بوو کە لە پاش مەرگی ژینا سرنجی هەموو ئێران و تەنانەت جیهانیشی بۆ لای خۆی راکێشا. ئەمەش خاڵێکی گرنگی ترە کە بەشێکی پشکی یەکگرتوویی حیزبە کوردستانییەکان بوو. یەکگرتوویی و هاودەنگی کێشی کوردی زیاتر کرد و خەڵکی کوردستان و حیزبە کوردستانییەکان ئەبێ ئەمە بگوازنەوە و نابێ لێی غافڵ بن و لێرە بەدوابە دەنگێکی بەرزتر و بڕوابەخۆبوونێکی زیاترەوە لە دانیشتنە سیاسی و دیپلۆماتیکەندا دەرکەون. ئەمە هێزی سیاسی و کولتووری  سیاسیی و مەدەنیی کوردە و دەبێ ببێتە هەوێنی پێکهێنانی بەرەیەکی نیشتمانیی هاوبەش لە لایەن حیزبەکانی ناوەندی هاوکاریی و هەر حیزبێکی تر کە ئیستراتیژییەکی سەربەخۆ و راستەوخۆی هەیە بۆ رۆژهەڵاتی کوردستان.

واقیعی کوردستان هەرچییەک بێت لە گەمارۆی فاشیزمی نەتەوەکانی تر و وانە چەوت و توندەکانی ئێرانی فەرهەنگی و  فیندەمێنتالیزمی ئایینی و چەپی پاتریمۆنیالی ناوەندخواز دایە، هەربۆیە ئەو دیسکۆرسەی کوردستان هەرچەند تۆکمە و تەواو و پێشکەوتووش بێت، تەنیا یەک شت دەتوانێ گەرەنتی مانەوە و سەقامگیربوونی بکات لە ئەرزی واقیعدا، ئەویش هێزی چەکدارییە. رۆژهەڵاتی کوردستان نابێ ئەزموونی رۆژاوای کوردستان دووپاتە بکاتەوە، وەک چۆن تا دواهەناسە شەڕی دێوەزمەی داعشی کرد و بۆ دونیای نوێ مۆمی هیوا بوو لە رەشاییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەڵام دوایی کە داعش کۆتایی پێهات، تورکیا هێرشی کردە سەری و لە گەمارۆی هەموو هێزە پاوەنخواز و فاشیستییەکاندا عەفرین داگیرکرا و لە بێدەنگی و بێ هەڵوێستی هەموو دونیادا خەسار و ماڵوێرانییەکەی بۆ کوردستان مایەوە. بۆیە ئەبێ ئەو بزاڤە مەعریفییە پشت ئەستوور بە هێزی چەکداریی نیشتمانی بکرێ.

ئەبێ کۆمەڵگای مەدەنی کوردستان و حیزبە سیاسییە کوردستانییەکان، ئاگایان لەوە بێت کە عەقڵیەتی فاشیستی لە رێگەی دابەزاندنی کەیسی ژینا و رووداوەکانی دواتری بۆ مەسەلەی حیجاب، کێشەی نەتەوەیی نەخاتە پشت گوێ، و کوردیش بە ڕۆحێکی کوردستانییەوە نابێ کڵاوی وشە و دەستەواژەی بریقەداری دیموکراسی و سۆسیالیزم و ئێرانیی فەرهەنگی بچێتە سەڕیەوە. بەرەی ئۆپۆزیسێۆنی ئێرانی، بەرەیەکی لێکپچڕاو و پارچە پارچەیە تا ئەو ڕادەیەی کە کەسایەتییەکی ناپوختەی وەک رەزا پەهلەوییان کردۆتە پێشەنگ بۆ ئەوەی بەستێنی کۆمەڵگا و بەشێک لە هێزەکان لە پێناو پاراستنی تەمامیەتی ئەرزیدا لە دەوری کۆببنەوە. ئەوەیە لەم دۆخەدا یەکیەتی و یەکڕیزی کۆمەڵگای کوردستان بە نوێنەرایەتیی بەرەیەکی دیپلۆماتی کوردستانیەوە باش ئەتوانێ زاڵتر بێت و وەک چۆن لە هەڵگیرسانی شۆڕشدا پێشەنگ بوو لە رەهەندی دیپلۆماتیکیشەوە ئەگەر نەبووە پێشکۆ، بە هیچ شێوەیەک پاشکۆیی قەبووڵ نەکات و  دیموکراسی و فیدرالیزم وەک ئەڵتەرناتیڤێکی بەهێز پێداگری لەسەر بکرێ و لەم پێناوەشدا، کورد ئەبێ پێکهاتە نەتەوەییەکانی تری ئێرانی وەک تورک و عەرەب و بەلووچ هانبدات تا لە سەر هەمان ئەڵتەرناتیڤ ساغ ببنەوە و بێنە مەیدان تا دوایی بە شۆڕشی پەراوێز، ناوەند و چەقخوازان ناچار بکەن کە هەمان ئەڵتەرناتیڤ قبووڵ بکەن

لە ئەنجامدا سەرەڕای بگۆڕ(متغیر)ە ناوچەیی و جیهانییەکان کە بێگومان کاریگەریی خۆیان هەیە، کۆریدۆری تێپەڕبوون لە دیکتاتۆریی ئیسلامی ئێرانی بەرەو دیمۆکراسی ئەگەر بە ناو شەڕی دەستەویەخە و خۆێندا تێپەڕ نەبێت، ئەوا لە ئەنجامدا هەر  پێکهاتەیەکی نەتەوەیی لەئێراندا پشتئەستوور بەو هێزە چەکدارییە نەبێت لە دانووسانی دیپلۆماتیکدا، هیچی بۆ ناسەلمێندرێت بگرە هەر گوێشی بۆ نەگریرێت.

ئێرانی دیمۆکراتیک و فیدرال ئەو ئەڵتەرناتیڤەیە کە بەشێکی بەرچاو لە حیزبە سیاسیەکانی رۆژهەڵات لەسەری تەبان، و مێژوویەکی دوور و درێژی لەپشتەوەیە، و کۆماری ئیسلامی ئۆپۆزیسیۆنی فاشیستی و پاوەنخوازیش باش ئەزانن کە تەنیا ئەڵتەرناتیڤ لە کوردستاندایە، و تەنیا دیسکورسی رەکەبەری دیسکورسی ئێرانی فارسی دیسکورسی کوردستانە. هەر بۆیە بەردەوام لە پەرەسەندنی ئەم دیسکورسە بۆ باقی شوێنەکانی ئێران ترسیان هەیە و مووشەکباران و بوردومانی کەمپەکانی حیزبەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە باشووری کوردستان و هاوکات هاودەنگی و هاوئاهەنگیی ناڕاستەوخۆی میدیای ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی لەگەڵ ئەم کارەی کۆماری ئیسلامی و هەموو فرتوفێڵەکانی تر، نیشانەن بۆ ئەوەی کوردستان دیسکورسێکی تۆکمە و بەهێزی هەیە، کە بەم هەوڵانە دەیانهەوێ بە بیانووی تەجزیەتەلەبی خەڵکی ئێران بترسێنن و کەلێن بخەنە نێوان ئەو هاوئاهەنگی و هاودەنگییەی کۆی جوغرافیای راپەڕیوی ئێران دژ بە کۆماری ئیسلامی.

داگرتنی بابەت

مەرگی ژیانبەخشی ژینای کوردستان و ئەرکە هەنووکەییەکانی کۆمەڵگای کوردستان

بەشکردن لەگەڵ هاوڕێیان