{"id":14587,"date":"2022-01-21T16:02:39","date_gmt":"2022-01-21T13:02:39","guid":{"rendered":"https:\/\/govartishk.com\/?p=14587"},"modified":"2022-01-27T22:24:27","modified_gmt":"2022-01-27T19:24:27","slug":"keseya-xake-di-navbera-kurd-u-tirken-azerbaycani-li-parezgeha-azerbaycana-rojava-li-irane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/govartishk.com\/?p=14587","title":{"rendered":"K\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera Kurd \u00fb Tirk\u00ean Azerbaycan\u00ee li Par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava li \u00ceran\u00ea"},"content":{"rendered":"<section  class='av_textblock_section av-k7824krl-bd59cfa6f597433daad56feba4021726 '   itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/BlogPosting\" itemprop=\"blogPost\" ><div class='avia_textblock'  itemprop=\"text\" ><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 18pt; font-family: shasenem-kiteb; color: #000000;\">\u0626\u0627\u0631\u0627\u0645\u062a\u0631 \u0628\u062e\u0648\u06ce\u0646\u06d5\u0648\u06d5<\/span><\/p>\n<\/div><\/section>\n\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-k8c42n10-24cc483b350f6b3a3e3a6db4a0c48131\">\n.av-player.av-k8c42n10-24cc483b350f6b3a3e3a6db4a0c48131{\ncolor:#ffffff;\n}\n<\/style>\n<div id=\"av_player-1\" class=\"av-player av-player-container av-k8c42n10-24cc483b350f6b3a3e3a6db4a0c48131 avia-playerstyle-minimal av_player-1  avia-builder-el-1  el_after_av_textblock  el_before_av_hr  av-player-hide-playlist first avia-playlist-custom-font-color avia-playlist-hide-cover\"><div class=\"av-player-player-container\"><div class=\"wp-playlist wp-audio-playlist wp-playlist-light\">\n\t\t\t<div class=\"wp-playlist-current-item\"><\/div>\n\t\t<audio controls=\"controls\" preload=\"none\" width=\"1478\"\n\t\t\t><\/audio>\n\t<div class=\"wp-playlist-next\"><\/div>\n\t<div class=\"wp-playlist-prev\"><\/div>\n\t<noscript>\n\t<ol>\n\t\t<li><a href='https:\/\/govartishk.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/01-Mary-Steinbrecher-Delusions-2020.mp3'>Delusions<\/a><\/li><li><a href='https:\/\/govartishk.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/12-Bruno-Sanders-Some-Other-Time-2020.mp3'>some other time<\/a><\/li>\t<\/ol>\n\t<\/noscript>\n\t<script type=\"application\/json\" class=\"wp-playlist-script\">{\"type\":\"audio\",\"tracklist\":true,\"tracknumbers\":true,\"images\":false,\"artists\":false,\"tracks\":[{\"src\":\"https:\/\/govartishk.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/01-Mary-Steinbrecher-Delusions-2020.mp3\",\"type\":\"audio\/mpeg\",\"title\":\"Delusions\",\"caption\":\"\",\"description\":\"\\\"Delusions\\\" \\u0644\\u06d5 Last Rounds \\u0644\\u06d5\\u0644\\u0627\\u06cc\\u06d5\\u0646 Mary Steinbrecher. \\u0628\\u06b5\\u0627\\u0648\\u06a9\\u0631\\u0627\\u0648\\u06d5\\u062a\\u06d5\\u0648\\u06d5: 2020. \\u0634\\u0648\\u06ce\\u0646\\u067e\\u06ce 1.\",\"meta\":{\"artist\":\"Mary Steinbrecher\",\"album\":\"Last Rounds\",\"year\":\"2020\",\"length_formatted\":\"4:11\"}},{\"src\":\"https:\/\/govartishk.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/12-Bruno-Sanders-Some-Other-Time-2020.mp3\",\"type\":\"audio\/mpeg\",\"title\":\"some other time\",\"caption\":\"\",\"description\":\"\\\"some other time\\\" \\u0644\\u06d5 ballads by midnight \\u0644\\u06d5\\u0644\\u0627\\u06cc\\u06d5\\u0646 Bruno Sanders. \\u0628\\u06b5\\u0627\\u0648\\u06a9\\u0631\\u0627\\u0648\\u06d5\\u062a\\u06d5\\u0648\\u06d5: 2020. \\u0634\\u0648\\u06ce\\u0646\\u067e\\u06ce 1.\",\"meta\":{\"artist\":\"Bruno Sanders\",\"album\":\"ballads by midnight\",\"year\":\"2020\",\"length_formatted\":\"5:14\"}}]}<\/script>\n<\/div>\n\t<\/div><\/div>\n\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-kfslni14-107bdac18323fedac56f9fd48ec80432\">\n#top .hr.av-kfslni14-107bdac18323fedac56f9fd48ec80432{\nmargin-top:20px;\nmargin-bottom:20px;\n}\n.hr.av-kfslni14-107bdac18323fedac56f9fd48ec80432 .hr-inner{\nwidth:30px;\n}\n<\/style>\n<div  class='hr av-kfslni14-107bdac18323fedac56f9fd48ec80432 hr-custom  avia-builder-el-2  el_after_av_player  el_before_av_one_full  hr-center hr-icon-no'><span class='hr-inner inner-border-av-border-none'><span class=\"hr-inner-style\"><\/span><\/span><\/div>\n\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-1zu10j-f8fc81b7b47ff3cf62f278a648d19759\">\n.flex_column.av-1zu10j-f8fc81b7b47ff3cf62f278a648d19759{\nborder-radius:0px 0px 0px 0px;\npadding:0px 0px 0px 0px;\n}\n<\/style>\n<div  class='flex_column av-1zu10j-f8fc81b7b47ff3cf62f278a648d19759 av_one_full  avia-builder-el-3  el_after_av_hr  el_before_av_hr  first flex_column_div av-zero-column-padding  '     ><section  class='av_textblock_section av-373tig-0fb865ec61a4e410ad0a761f89bfe07f '   itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/BlogPosting\" itemprop=\"blogPost\" ><div class='avia_textblock'  itemprop=\"text\" ><p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">K\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera Kurd \u00fb Tirk\u00ean Azerbaycan\u00ee li Par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava li \u00ceran\u00ea*<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 14pt; color: #f58430;\">R\u00eabwar Me`ir\u00fbfzade (Ehmed Hemze)<sup>*<\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 14pt; color: #f58430;\">Ji soran\u00ee: \u015eehab Xalid\u00ee<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"> <br class=\"avia-permanent-lb\" \/>Ev gotara bal\u00ea dik\u015f\u00eene ser k\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera Tirk\u00ean Azerbaycan\u00ee \u00fb Kurdan li Azerbaycana Rojava li \u00ceran\u00ea. Gotar bi ser s\u00ea qonax\u00ean 1920, 1945, \u00fb pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015fa gel\u00ean \u00ceran\u00ea de t\u00ea parvekirin. <\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Van qonaxan rew\u015feke nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava afirand, ku farsan kar\u00een wek gr\u00fbpa etn\u00eek\u00ee a her\u00ee mezin \u00fb her\u00ee xwed\u00eedeshilat v\u00ea nakokiy\u00ea bi kar b\u00eenin bona ku du k\u00eamaniy\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00ean kurd \u00fb tirk bi ser du eniyan de parve bikin, \u00fb dir\u00eajiy\u00ea bidin koloniyal\u00eezma navxwey\u00ee (internal colonialism). Ev gotara bo \u015f\u00eerovekirina v\u00ea ku k\u00ea\u015feya xak\u00ea li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava n\u00fb (modern) e, \u00fb li ser bingeha civak\u00ee dirust b\u00fbye, ji t\u00eageha dudiliya tenahiya navxwey\u00ee (intrastate security dilemma) s\u00fbd\u00ea werdigre. Herwiha ev gotara ji \u015f\u00eeroveyeke teor\u00eek a d\u00eeroka hev\u00e7erx a k\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera kurd \u00fb tirk re derbas dibe, \u00fb komeke p\u00ea\u015fniyaran bi armanca \u00e7areseriy\u00ea dixe r\u00fb.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">K\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean Azerbaycan\u00ee li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava li \u00ceran\u00ea<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Fars, tirk\u00ean azerbaycan\u00ee, kurd, bel\u00fb\u00e7 \u00fb ereb di \u00cerana \u00e7endetn\u00eek de dij\u00een. Fars gr\u00fbpa etn\u00eek\u00ee a her\u00ee mezin a \u00ceran\u00ea ne ku n\u00eaz\u00ee %50 a akinciy\u00ean \u00ceran\u00ea p\u00eak t\u00eenin. Di demek\u00ea de ku tirk\u00ean azerbaycan\u00ee wek duyem\u00een gr\u00fbpa etn\u00eek\u00ee a mezin \u00fb kurd wek s\u00eayem gr\u00fbpa etn\u00eek\u00ee a mezin li pey hev bi r\u00eaz n\u00eaz\u00ee %20 \u00fb %10 a akinciy\u00ean \u00ceran\u00ea p\u00eak t\u00eenin (Crane 2008; UNPO 2018). Hindek ji l\u00eakoleran hejmara akinciy\u00ean fars bi k\u00eamtir ji %50 dihesib\u00eenin. Wek m\u00eenak, Shaffer di gotara xwe a di bin nav\u00ea (\u00ceran z\u00eadetir e ji fars)- Iran is more than Persia- diniv\u00eese: \u00ceran welatek\u00ee \u00e7endetn\u00eek e, fars k\u00eamtir e ji n\u00eev\u00ea akinciy\u00ean \u00ceran\u00ea. Berevajiy\u00ea her\u00eam\u00ean navend\u00ee \u00ean \u00ceran\u00ea, ku di bin deshilata farsan de ne, piraniya reha \u00fb mutleq a gr\u00fbp\u00ean nefars z\u00eadetir di par\u00eazgeh\u00ean s\u00eenor\u00ee \u00ean \u00ceran\u00ea de dij\u00een (p.3 ,2021).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Her ji avakirina dewlet-neteweya modern a \u00ceran\u00ee ji sal\u00ean 1920`\u00ee \u015f\u00fbnda farsan bi s\u00fbdwergirtina ji takt\u00eeka p\u00eakh\u00eenana netebahiy\u00ea \u00fb hik\u00fbmetdar\u00eekirin\u00ea, k\u00eamaniy\u00ean nefars di bin awayek ji koloniyal\u00eezma navxwey\u00ee de ragirtine. Ev gotara behs\u00ea v\u00ea yek\u00ea dike ku farsan ji k\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee de wek emrazeke sereke bona parvekirin \u00fb \u00e7irmisandina van du k\u00eamaniy\u00ean mezin s\u00fbd wergirtine. K\u00ea\u015feya xak\u00ea li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava rew\u015feke nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee-navetn\u00eek\u00ee a kevn a wisa di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee de dirust kir, ku her ji bingeh\u00ea ve r\u00ea li ber al\u00eekariya dilxwaz ya van du gr\u00fbp\u00ean li dij\u00ee serkutkirina domdir\u00eaj ji h\u00eala farsan ve girt. Nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee di navbera van du gr\u00fbpan de berdewam v\u00ea pirsyar\u00ea t\u00eene hol\u00ea ku, gel\u00ea kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li par\u00eazgeha azerbaycana rojava li egera herif\u00eena deshilatdariya \u00ceran\u00ea d\u00ea \u015fer\u00ea hevdu bikin, yan d\u00ea hevpeymaniyek\u00ea ava bikin?<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava: Parveb\u00fbna etn\u00eek\u00ee\u00a0 a tirk\u00ean azerbaycan\u00ee \u00fb kurd<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava li bakur\u00ea rojavay\u00ea \u00ceran\u00ea hilketiye, \u00fb akinciy\u00ean kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li xwe digre. S\u00eenor\u00ea hevpar digel s\u00ea dewlet\u00ean c\u00eeran \u00ean Azerbaycan, Tirkiye \u00fb \u00ceraq\u00ea heye. Li gor daw\u00ee serjim\u00eariya dewleta \u00ceran\u00ea di sala 2016`an de, r\u00eajeya akinciy\u00ean w\u00ea 3.265.219 kes e (Navenda Serjim\u00eariya \u00ceran\u00ea). Par\u00eazgeh ji 17 \u015faristanan p\u00eak t\u00ea, ku Urmiye navenda par\u00eazgeh\u00ea \u00fb bajar\u00ea her\u00ee pirnif\u00fbs e, \u00fb n\u00eaz\u00ee 1 milyon kes\u00ee nif\u00fbs heye (Navenda Serjim\u00eariya \u00ceran\u00ea, 2014).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Piraniya akinciy\u00ean p\u00eanc bajar\u00ean Mehabad, Bokan, Serde\u015ft, P\u00eeran\u015far \u00fb \u015eino kurd in. Ev p\u00eanc bajar wek Her\u00eama Mokiryan t\u00eane naskirin, \u00fb bi dir\u00eajahiya d\u00eerok\u00ea, Mokiryan navenda nasyonal\u00eezma kurd\u00ee li \u00ceran\u00ea b\u00fbye. Piraniya akinciy\u00ean bajar\u00ean Polde\u015ft, \u015e\u00fbt \u00fb \u00c7aypare tirk in. Neh bajar\u00ean din wate Urmiye, Selmas, Xoy, \u00c7aldiran, Mak\u00fb, Nexede, Miyanduav, \u015eay\u00eendij \u00fb Tikab t\u00eakeliyek ji akinciy\u00ean tirk \u00fb kurd in. Xer\u00eeteya j\u00ear parveb\u00fbna etn\u00eek\u00ee a 17 \u015faristan\u00ean par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava n\u00ee\u015fan dide. Ev xer\u00eete parveb\u00fbna etn\u00eek\u00ee a par\u00eazgeh\u00ea zelal dike ku t\u00ea de reng\u00ea sor bajar\u00ean t\u00eakel-k\u00ea\u015fe li ser n\u00ee\u015fan dide, \u00fb reng\u00ea zer z\u00eadetir akinciy\u00ean tirk \u00fb reng\u00ea kesk z\u00eadetir akinciy\u00ean kurd n\u00ee\u015fan dide.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars yan aliyek\u00ee s\u00eayem wek NY ti zanyariyek derbar\u00ea parveb\u00fbna etn\u00eek\u00ee li par\u00eazgeh\u00ea belav nekirine \u00fb nexistine ber dest. Hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars \u00eezn\u00ea nade ku ti cure serjim\u00eariyek li ser bingeha etn\u00eek\u00ee b\u00ea encamdan \u00fb belav bibe. Bona v\u00ea ku r\u00eajeya k\u00eamaniy\u00ean nefars li \u00e7av r\u00eajeya gi\u015ft\u00ee a akinciy\u00ean \u00ceran\u00ea bi nezelal\u00ee \u00fb di nav \u015fik \u00fb dudiliyan de bim\u00eene. Niv\u00eeskar li ser bingeha d\u00eeroka siyas\u00ee a hev\u00e7erx a kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee di v\u00ea par\u00eazgeh\u00ea de ev xer\u00eete dari\u015ftiye. Ji sal\u00ean 1920`\u00ee \u015f\u00fbnda \u015faristan\u00ean kesk \u00fb zer ti k\u00ea\u015feyeke etn\u00eek\u00ee a kurd \u00fb tirk ezm\u00fbn nekirine, di demek\u00ea de \u015faristan\u00ean sor k\u00ea\u015fey\u00ean etn\u00eek\u00ee t\u00ea de heb\u00fbne.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">W\u00eane 1:<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di dehik\u00ean bor\u00ee de li ser v\u00ea bingeh\u00ea ku hem kurd \u00fb tirk li \u00e7end\u00een par\u00eazgeh\u00ean cuda \u00ean \u00ceran\u00ea \u00fb hindek ji welat\u00ean c\u00eeran de dij\u00een, hezkirin \u00fb viyana zeliqandin \u00fb avakirina welatek\u00ee mezin \u00ea yekgirt\u00ee di navbera herdu neteweyan de vege\u015fiyaye. Tirk\u00ean azerbaycan\u00ee xwe xwediy\u00ea xak\u00ea li \u00e7end par\u00eazgeh\u00ean \u00ceran\u00ea wek Azerbaycana Rojhilat, Azebaycana Rojava, Erdeb\u00eel, Zencan \u00fb Qezw\u00een\u00ea dizanin. Tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li \u00ceran\u00ea, tirk\u00ean azerbaycan\u00ee \u00ean Komara Azerbaycan\u00ea wek kurap\u00ea xwe \u00ea yekem \u00fb akinciy\u00ean tirk \u00ean Tirkiy\u00ea j\u00ee wek kurap\u00ea xwe \u00ea duyem dihesib\u00eenin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Kurd xwe xwediy\u00ea \u00e7ar par\u00eazgeh\u00ean Azerbaycana Rojava, Kurdistan, Kirma\u015fan \u00fb \u00celam\u00ea dihesib\u00eenin. Kurdan li \u00ceran\u00ea hevsoz \u00fb hezkirin bo kurdan li dewlet\u00ean c\u00eeran wek \u00ceraq, Tirkiye \u00fb S\u00fbriy\u00ea hene.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di biyav\u00ea ay\u00een\u00ee de, tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li \u00ceran\u00ea piraniya wan \u015f\u00ee`e ne, di demek\u00ea de ku kurd piraniya wan sun\u00ee ne. Di war\u00ea ay\u00een\u00ee de tirk \u00fb fars \u015f\u00ee`eb\u00fbn wan p\u00eakve gir\u00ea dide.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">K\u00ea\u015feya etn\u00eek\u00ee: Hokar \u00fb \u00e7areser<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Etn\u00ees\u00eete vedigere ser nasnameya gr\u00fbpek\u00ea ku t\u00ea de endam\u00ean w\u00ea gr\u00fbp\u00ea hesta p\u00eakvegir\u00eadan \u00fb d\u00eerokeke hevpar hene. Teoriy\u00ean destp\u00eak\u00ee \u00ean netewexwaziy\u00ea (primordialism) behs\u00ea v\u00ea yek\u00ea dikin ku taybetmendiy\u00ean bingeh\u00een \u00ean gr\u00fbpeke etn\u00eek\u00ee ji riya nif\u015fan ve t\u00eane veguhastin. Bi v\u00ee away\u00ee ew taybetmendiy\u00ean gr\u00fbp\u00ee wisa xuya dikin ku bi zehmet b\u00eane guher\u00een. Di \u015f\u00eeroveya k\u00ea\u015feya etn\u00eek\u00ee de teoriy\u00ean destp\u00eak\u00ee behs\u00ea v\u00ea yek\u00ea dikin ku kerb \u00fb k\u00eeneke k\u00fbr \u00fb kevn \u00fb m\u00eaj\u00een di navbera gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00ean cuda de heye. L\u00ea teoriya kanstirakt\u00eev\u00eezm\u00ea (Constructivism) behs\u00ea v\u00ea yek\u00ea dike, ku gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee z\u00eadetir ji v\u00ea ku d\u00eerokeke bedewam a dostatiy\u00ea yan dijayetiy\u00ea hebe, qonax\u00ean a\u015ft\u00ee \u00fb nakokiy\u00ea ceribandine.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">R\u00eabaza kanstirakt\u00eev\u00eezm\u00ea li ser gir\u00eengiya ferq \u00fb cudah\u00ee, \u00fb yekrengiy\u00ean endam\u00ean gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee wek ziman \u00fb d\u00een p\u00eadagiriy\u00ea dike, l\u00ea p\u00eadagiriy\u00ea li ser v\u00ea yek\u00ea j\u00ee dike ku ev taybetmendiy\u00ean hevpar ji aliy\u00ea nasyonal\u00eest\u00ean modern ve t\u00eane p\u00eakan\u00een \u00fb guher\u00een. Gellner (L 53-62, 1983) di pirt\u00fbka \u201cnetewe \u00fb nasyonal\u00eezm\u201d de behs\u00ea v\u00ea yek\u00ea dike ku netewexwaz\u00ee hindek taybetmendiy\u00ean \u00e7and\u00ee \u00fb d\u00eerok\u00ee hildibj\u00eare \u00fb piraniya caran, ev taybetmendiyane bi awayek\u00ee bingeh\u00een t\u00eane guher\u00een. Bi watayeke din Gellner li ser v\u00ea baweriy\u00ea ye ku \u00eedeolojiya nasyonal\u00eezm\u00ea, gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee\/netewey\u00ee \u00fb dewlet-netewe berhem t\u00eene, nek berevaj\u00ee. R\u00eabaza pr\u00eemordiyal\u00eest nikare rola nasyonal\u00eezm\u00ea di berheman\u00eena nakokiy\u00ean etn\u00eek\u00ee\/netewey\u00ee de \u015f\u00eerove bike, \u00fb bersiva v\u00ea bide ku \u00e7ima hindek gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee, nakokiy\u00ean xwe \u00e7areser kirin, l\u00ea hindek gr\u00fbp\u00ean din berdewam in li ser tund\u00fbt\u00eejiya li hember\u00ee hevdu.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Nasnameya etn\u00eek\u00ee daw\u00ee car n\u00fbneratiya nasnameyeke siyas\u00ee dike. Nasnameya etn\u00eek\u00ee ten\u00ea amajeyek n\u00eene bo hindek taybetmendiy\u00ean hevpar \u00ean gr\u00fbpek\u00ea, belku amaje ye bo rew\u015fa civak\u00ee, abor\u00ee \u00fb siyas\u00ee a v\u00ea gr\u00fbp\u00ea li \u00e7av gr\u00fbp\u00ean derdor\u00ea. Wek eva ku Hechter (1999) di pirt\u00fbka xwe a bi nav\u00ea koloniyal\u00eezma navxwe (Internal Colonialism) de behs dike, etn\u00ees\u00eete wek p\u00eevaneke hejmar\u00ee a sade bona destn\u00ee\u015fankirina gr\u00fbpa piran\u00ee yan k\u00eaman\u00ee gir\u00eeng n\u00eene, belku wek eyankirineke siyas\u00ee a gr\u00fbpek\u00ea ku p\u00eaketiy\u00ea cudahiya siyas, \u00e7and\u00ee, abor\u00ee b\u00fbye cih\u00ea baldan\u00ea ye. Piraniya deman gr\u00fbpa piran\u00ee di navenda pergala siyas\u00ee \u00fb abor\u00ee di nav welatek\u00ee de cih digre, di demek\u00ea de ku gr\u00fbpa k\u00eaman\u00ee di p\u00eageheke siyas\u00ee \u00fb abor\u00ee a xwartir de li dervey\u00ee baziney\u00ea wate li qerax\u00ea cih digre. Hem\u00fb k\u00eamaniy\u00ean etn\u00eek\u00ee li \u00ceran\u00ea bi kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ve j\u00ee bi awayek\u00ee gi\u015ft\u00ee li asteke xwartir ji farsan cih digrin. W\u00eaney\u00ea hejmar 2, ji aliy\u00ea NY (R: 19, 1991) hatiye amadekirin \u00fb newekheviya faktera vege\u015f\u00eena mirov\u00ee (Human Development Index) a \u00ceran\u00ea di sala 1996`an de radixe ber \u00e7avan. Hem\u00fb par\u00eazgeh\u00ean kesk \u00ean tox ku xwediy\u00ea vege\u015f\u00eena mirov\u00ee a bilind in, par\u00eazgeh\u00ean farsan in. Bi v\u00ee away\u00ee loj\u00eeka navend li hember qerax\u00ea (peraw\u00eaz\u00ea) bo \u00ceran\u00ea bic\u00ee ye, jiber ku fars wate navend, jiyana wan di gelek biyavan de ji nefarsan wate ji akinciy\u00ean qeraxa \u00ceran\u00ea b\u00eahtir e.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Isajiw di berhema xwe ya bi nav\u00ea \u201cP\u00eanase \u00fb biyav\u00ean Etn\u00ees\u00eetey\u00ea: \u00c7ar\u00e7oveyeke Teor\u00eek\u201d (Definition and Dimensions of Ethnicity: A Theoretical Framework) behs\u00ea v\u00ea yek\u00ea dike, ku piraniya deman t\u00eageha etn\u00ees\u00eete dibe hevtay\u00ea t\u00eageha k\u00eaman\u00ee, jiber ku gr\u00fbpa piran\u00ee ti p\u00eanaseyeke etn\u00eek\u00ee hilnagire. Li \u00ceran\u00ea, fars wek gr\u00fbpa piran\u00ee dibin ew gr\u00fbpa ku nasnameya etn\u00eek\u00ee wernagirin, di demek\u00ea de ku hem\u00fb gr\u00fbp\u00ean ser bi k\u00eamaniy\u00ean din wek tirk\u00ean azerbaycan\u00ee, kurd \u00fb ereb p\u00eadagiriy\u00ea li ser nasnameya etn\u00eek\u00ee a xwe dikin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">W\u00eane 2: <\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Piraniya siyasetvanan \u00fb heta niv\u00eeskar j\u00ee di hundir \u00fb dervey\u00ee \u00ceran\u00ea destewajeya \u00ceran\u00ee \u00fb fars bi away\u00ea hevter\u00eeb \u00fb hevwate bi kar t\u00eenin (Shaffer 2000, r: 449). \u00c7alak\u00ean opozisyona fars a \u00ceran\u00ee p\u00eadagiriy\u00ea li ser etn\u00eest\u00eeeya xwe nakin, jiber ku dewleta \u00ceran\u00ea her\u00e7end nedemokrat\u00eek be j\u00ee, dewletek e li ser bingeha etn\u00ees\u00eeteya fars. Lewra fars hewce nake li pey ti cure dadperweriyeke civak\u00ee, siyas\u00ee \u00fb kultur\u00ee li ser bingeha etn\u00ees\u00eeteya xwe bin. Nakokiy\u00ean etn\u00eek\u00ee dikarin bi sedem\u00ean curbicur r\u00fb bidin. Deyv\u00eed Leyk behs\u00ea v\u00ea dike ku tirseke hevpar bo siberoj\u00ea sedem \u00fb hokar\u00ea her\u00ee carr \u00ea nakokiya etn\u00eek\u00ee ye, tirsa hevpar bo siberoj\u00ea dikare bi sedema rew\u015fa nexatircemiya tenahiy\u00ea, destp\u00earenegih\u00ee\u015ftin bi zanyariyan, yan oporton\u00eestiya siyas\u00ee r\u00fb bide (Brown, 1997, 97-131). Wek m\u00eenak, V. P\u00a0 Gagnon behs\u00ea v\u00ea yek\u00ea dike ku nakokiya etn\u00eek\u00ee li Yogislawiya ber\u00ea, ne bi sedema kerb \u00fb k\u00eeneke d\u00eerok\u00ee di navbera sirban \u00fb gr\u00fbp\u00ean din \u00ean etn\u00eek\u00ee de, belku bi sedema \u015fer\u00ea deshilat\u00ea di navbera sirban de qewim\u00ee. Gagnon behs\u00ea v\u00ea dike ku Partiya Komon\u00eest a sirb\u00ee a deshilatdar li hember partiy\u00ean reform\u00eest \u00ean sirb\u00ee \u00ean din de lawaz bib\u00fb, lewra Partiya Komon\u00eest a sirb\u00ee gefa gr\u00fbp\u00ean nasirb\u00ee di nav sirban de mezin kir (Brown 1997, L: 142-145).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">T\u00eageh \u00fb \u00e7emka nexatircemiya tenahiy\u00ea di destp\u00eak\u00ea de ji aliy\u00ea l\u00eakoler\u00ean t\u00eakiliy\u00ean navnetewey\u00ee \u00fb bo berhevdana \u015fer\u00ea di navbera welatan de dihate bikarh\u00eenan, l\u00ea digel z\u00eadeb\u00fbna \u015fer\u00ean navxwey\u00ee \u00fb bi sedema v\u00ea ku gelek ji wan \u015feran reng\u00ea \u015fer\u00ea etn\u00eek\u00ee didan, l\u00eakoler\u00ean biyav\u00ea nakokiy\u00ean etn\u00eek\u00ee ew t\u00eageh ji n\u00fb ve p\u00eanase kirin. Ji sala 1945`an \u015f\u00fbnda \u015fer\u00ea navxwey\u00ee z\u00eadetir ji \u015fer\u00ea di navbera dewletan de r\u00fb didin, herwiha \u015fer li ser bingeha etn\u00eek\u00ee z\u00eadetir ji n\u00eev\u00ea \u015fer\u00ean navxwey\u00ee p\u00eak t\u00eene (Tang, 2015, L: 256). B\u00eermend\u00ean t\u00eakiliy\u00ean navdewlet\u00ee ji t\u00eageha nexatircemiya tenah\u00ee (Security Dilemma) bona \u015f\u00eerovekirina \u015fer\u00ea deshilat\u00ea \u00fb \u015fer\u00ea di navbera dewletan s\u00fbd\u00ea werdigrin. Her wek ku b\u00eermend\u00ean Praymordiyal\u00eest \u00fb kanstarkt\u00eevst p\u00eanasey\u00ean cuda bo t\u00eageha etn\u00ees\u00eete hene, niyorial\u00eest \u00fb kanstrakt\u00eev\u00eest\u00ean biyav\u00ea t\u00eakiliy\u00ean navdewlet\u00ee j\u00ee, bi away\u00ean cuda p\u00eanaseya nexatircemiya tenahiy\u00ea dikin. Jan Herts b\u00eermenedek\u00ee niyorial\u00eest di war\u00ea p\u00eawendiy\u00ean navdewlet\u00ee de, nexatircemiya tenahiy\u00ea wek pergalek\u00ea p\u00eanase dike ku t\u00ea de dewlet \u201cb\u00eay v\u00ea ku deshilateke sertir prens\u00eep\u00ean t\u00eakiliyan bi ser wan de bisep\u00eene, \u00fb bi v\u00ee away\u00ee wan ji \u00ear\u00ee\u015fa li ser hevdu bipar\u00eaze, tev digere\u201d (Williams, P. and Goldstein, 2006, L: 268). Bi watayeke din, p\u00eakhateya anar\u015fiy\u00ea a t\u00eakiliy\u00ean navdewlet\u00ee dibe sedema v\u00ea ku dewlet berdewam di rew\u015feke nexatircemiya tenahiy\u00ea de bij\u00een \u00fb wek yek\u00eeneyeke xweyarmet\u00eeder (self-help) tevbigerin \u00fb xwe ji bo sinaryoy\u00ean her\u00ee xirab amade bikin. Li cem niyorial\u00eestan dewlet di rew\u015feke nexatircemiya tenahiy\u00ea de ji day\u00eek dibin, \u00fb eva di\u015fibhe d\u00eetingeha praymordiyal\u00eest\u00ean biyav\u00ea k\u00ea\u015fey\u00ean etn\u00eek\u00ee, ku bawer in nasname \u00fb nakokiya etn\u00eek\u00ee heb\u00fbneke hertim\u00ee \u00fb berdewam heye, ne eva ku di rew\u015feke civak\u00ee a diyar\u00eekir\u00ee de dirust be \u00fb b\u00ea guher\u00een.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Alexander Wendt teor\u00eesyen\u00ea navdar \u00ea kanstrakt\u00eev\u00eezm\u00ea di biyav\u00ea t\u00eakiliy\u00ean navdewlet\u00ee de di gotara xwe a bi nav\u00ea \u201cAnar\u015f\u00ee ew ti\u015ft e ku dewlet w\u00ea ava dikin\u201d t\u00eagih\u00ee\u015ftina niyorial\u00eestan bo nexatircemiya tenahiy\u00ea dibe bin pirsyar\u00ea, ew j\u00ee bi amajekirin bi v\u00ea ku \u201cdewlet li hember dost \u00fb neyar de bi away\u00ea cuda tevdigerin, jiber ku neyar gefdar in, l\u00ea dost wiha n\u00eenin\u201d (Williams, P. and Goldstein 2006, L: 365). Her bi v\u00ee reng\u00ee kanstrakt\u00eev\u00eest\u00ean\u00a0 biyav\u00ea nakokiy\u00ean etn\u00eek\u00ee, kerb \u00fb k\u00eeneke kevn \u00fb k\u00fbr wek sedemeke sereke a nakokiya etn\u00eek\u00ee dibin j\u00ear pirsyar\u00ea, bi amajekirina bi v\u00ea ku \u00e7ima hindek gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee k\u00ea\u015fey\u00ean xwe \u00e7areser dikin, l\u00ea \u00ean din tund\u00fbt\u00eejiy\u00ea bi kar t\u00eenin. Teor\u00eesiyen\u00ean kanstrakt\u00eev\u00eezm\u00ea \u00ean biyav\u00ea t\u00eakiliy\u00ean navdewlet\u00ee li ser v\u00ea baweriy\u00ea ne ku away\u00ea t\u00eakiliy\u00ean dewletan dikare nexatircemiya tenahiy\u00ea a di navbera dewletan de k\u00eam an z\u00eade bike. Alman \u00fb Fransay\u00ea p\u00eakve Yek\u00eetiya Ewropay\u00ea ava kirin pi\u015ft\u00ee w\u00ea ku di \u015fer\u00ea duyem \u00ea c\u00eehan\u00ee de \u015fer\u00ea hevdu kirin. Alman \u00fb Fransa pi\u015ft\u00ee \u015ferek\u00ee bixw\u00een b\u00fbne dost\u00ea hevu, di demek\u00ea de ku dewlet\u00ean din wek S\u00fbriye \u00fb \u00cesra\u00eel di nav nakokiy\u00ean berdewam de ne. (Roe, P, r:188) di gotara xwe de t\u00eageha dudiliya tenahiy\u00ea ser ji n\u00fb dadir\u00eaje, bona v\u00ea ku nakokiya etn\u00eek\u00ee a navxwey\u00ee\u00a0 a nav dewletan de bi kar b\u00eene. Roe dudiliya tenahiya etn\u00eek\u00ee bi v\u00ea rew\u015f\u00ea p\u00eanase dike ku t\u00ea de neb\u00fbna dewleteke navend\u00ee a bih\u00eaz gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00ean cuda \u00ean nav welatan ne\u00e7ar dike ku her yek ji wan di hewla dab\u00eenkirina tenahiya gr\u00fbp\u00ee a xwe de bin. Gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00ean nav welatek\u00ee renge berdewam di nav awayek ji dudiliya tenahiyacivak\u00ee di hember hev\u00fbdin de bij\u00een, l\u00ea dema ku dewleta navend\u00ee diherife, gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee rasterast berbir\u00fby\u00ea gef \u00fb metirsiy\u00ean gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00ean din dibin, \u00fb ne\u00e7ar dibin bo mana xwe hewl bidin. Roe (1999, L: 189) qala v\u00ea yek\u00ea dike ku herif\u00eena dewleta navend\u00ee di welatek\u00ee \u00e7endetn\u00eek\u00ee de merc n\u00eene ku bibe sedema \u015ferek\u00ee etn\u00eek\u00ee, dema ku dewleta navend\u00ee diherife, gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee li ser bingeha v\u00ea ku her yek ji wan gr\u00fbpan li dem\u00ean derbazb\u00fby\u00ee \u00fb di rew\u015feke hem\u015f\u00eawe de \u00e7awa sereder\u00ee digel\u00a0 hevdu kirine, nirxandin \u00fb reftar\u00ea dikin. Bi watayeke din wek eva ku Alexander Wendt li ser rew\u015fa dudiliya tenahiya navbera dewletan behs dike, gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee di nav welatek\u00ee de digel d\u00eerokek ji t\u00eakiliy\u00ean rabihur\u00ee \u00fb \u015fiyanek\u00ea bo guher\u00eena v\u00ea d\u00eerok\u00ea di\u00e7in nav rew\u015feke dudiliya tenahiya n\u00fb de.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dema ku hik\u00fbmeta navend\u00ee diherife, gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00ean nav v\u00ea dewlet\u00ea, div\u00ea t\u00eakiliya xwe digel gr\u00fbp\u00ean din di kurtheyam \u00fb dir\u00eajheyam de binirx\u00eenin, gelek sedem\u00ean wek p\u00eageha van gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee di nav dewleta ber\u00ea de, derbasb\u00fbyiya t\u00eakiliy\u00ean di navbera van gr\u00fbpan \u00fb ast\u00ea r\u00eakxistina siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee a wan dikare bandor\u00ea li ser v\u00ea berhevdan\u00ea bike. Ku wisa b\u00fb gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee pi\u015ft\u00ee serxweb\u00fbn\u00ea di nav tirs \u00fb nexatircemiya berdewam di war\u00ea \u015fiyan \u00fb xwasteka gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00ean c\u00eeran de dij\u00een. (Posen, 1993, L:29-34). Dib\u00eajne v\u00ea rew\u015f\u00ea, nexatircemiya tenahiya nav-etn\u00eek\u00ee \u00fb ger wan gr\u00fbpan dewleta xwe ava kirin, rew\u015f diguhere bo dudiliya tenahiya navbera dewletan.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Hevraste digel r\u00eabaza kanstrakt\u00eev\u00eezm\u00ea, derheq\u00ea nakokiya etn\u00eek\u00ee de, ev gotara di destp\u00eak\u00ea de, derbazb\u00fby\u00ee wate d\u00eeroka modern a nakokiyan dixe ber dest \u00fb pi\u015ftre bo \u00e7areseriya van nakokiyan, komeke p\u00ea\u015fniyaran dike. Ev gotar li ser van qonaxan p\u00eadagiriy\u00ea dike ku t\u00ea de hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars yan lawaz b\u00fbye, yan j\u00ee herifiye, yan j\u00ee deshilata kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee bi awayek\u00ee ber\u00e7av di hindek qonax\u00ean wiha de zeq b\u00fbye.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">T\u00eakiliy\u00ean di navbera kurd \u00fb tirk ber\u00ee avakirina dewleta modern<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di piraniya serdem\u00ean ber\u00ee avakirina dewleta modern li \u00ceran\u00ea, kurd li \u00ceran\u00ea wek k\u00eamaniyek\u00ea bi b\u00ea \u00eemperator\u00ee jiyan kiriye, di demek\u00ea de ku tirk\u00ean azerbaycan\u00ee di \u00eemperatoriy\u00ean cuda cuda de deshilat bi ser \u00ceran\u00ea de heb\u00fbne. Deshilatdar\u00ean herduk \u00eemperatoriy\u00ean Sefew\u00ee \u00fb Qacar\u00ee tirk b\u00fbn. \u015eah \u00cesma`\u00eel kesek\u00ee tirk b\u00fb ku di sala 1501`an de \u00eemperatoriya Sefew\u00ee ava kir \u00fb Tewr\u00eaz kire paytext\u00ea \u00eemperatoriya xwe. Heya niha j\u00ee Tewr\u00eaz wek paytext\u00ea tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li \u00ceran\u00ea hatiye naskirin. Di serdema Qacar (1779-1924) de, \u00ceran ji \u00e7ar eyalet (par\u00eazgehan) p\u00eak dihat ku ev par\u00eazgeh b\u00fbn: Azerbaycan, Xurasan, Fars, \u00fb Kirman-S\u00eestan. Her yek ji van eyaletan xwediy\u00ea w\u00eelayet (her\u00eam\/be\u015f)\u00ean curbicur b\u00fbn. Tewr\u00eaz\u00a0 di serdema Qacar de gelek vege\u015fiya, \u00fb b\u00fb cih\u00ea deshilatdariya pa\u015fayan \u00fb ko\u015fka \u015fahzadey\u00ea Qacar (Etabek, 2005, L: 26).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ber\u00ee sedsala b\u00eestem, cudahiy\u00ean gr\u00fbp\u00ee wek heb\u00fbna ziman \u00fb ay\u00een\u00ean cuda, roleke pi\u00e7\u00fbk li \u015fer\u00ean di navbera kurd \u00fb tirkan de dil\u00eestin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Carina p\u00eakh\u00eenana jiyana hevpar di navbera malbata qata bijarde \u00fb ser\u00ea, serbar\u00ea nasnameya etn\u00eek\u00ee a cuda, ew dikirin hevalbend \u00fb heval. Wek m\u00eenak, x\u00fb\u015fkeke Xan Ehmedxan\u00ea hakim\u00ea emareta kurd\u00ee a Erdelan bi \u015eah Ebas\u00ea Sefew\u00ee (1571-1629) re zewic\u00ee, \u00fb Xan Ehmedxan b\u00fb hevalbend\u00ea n\u00eaz\u00eek \u00ea \u015eah Ebas, \u00fb \u015eah Ebas ew hevalet\u00ee bo serkutkirina hoz\u00ean kurd \u00ean Bilbas \u00fb Mukr\u00ee bi kar an\u00ee. (McDowall, 2007, R: 32).\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ber\u00ee avakirina dewleta modern, t\u00eakiliy\u00ean kurd \u00fb tirk \u00ean Azerbaycan\u00ee z\u00eadetir encama biryara serokhoz\u00ean kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee b\u00fbn, ku bedela a\u015ft\u00ee \u00fb \u015fer li ser bingeha r\u00eakxistina gr\u00fbp\u00ee, deshilata takekes\u00ee a xwe bih\u00eaz kir. Digel v\u00ea yek\u00ea j\u00ee d\u00eeroka p\u00ea\u015f modern a kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li \u00ceran\u00ea form \u00fb \u00e7ar\u00e7ove da hindek taybetmendiy\u00ean van du gr\u00fbpan, ku bandora xwe li ser t\u00eakiliy\u00ean serdema hev\u00e7erx dan\u00eene. Tirk\u00ean azerbaycan\u00ee bi sedema v\u00ea ku deshilat bi ser \u00ceran\u00ea de heb\u00fbne, yan j\u00ee di \u00eemperatoriy\u00ean deshilatdar \u00ean \u00ceran\u00ea de be\u015fdar b\u00fbne, p\u00eageheke civak\u00ee\/abor\u00ee a bilindtir desteber kirin. Berevaj\u00ee di piraniya d\u00eeroka ber\u00ee modern a \u00ceran\u00ea de kurdan di bin deshilata \u00eempertaoriy\u00ean nekurd de jiyan kirine \u00fb edet bi \u015f\u00eaweyek ji serhi\u015fkiy\u00ea kirine.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Serdema modern: Farsan nekar\u00een kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee bihel\u00eenin<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di destp\u00eaka sedsala 20`\u00ee de, farsan ji riya nasyonal\u00eezmeke serbereday\u00ee ve dest bi modern\u00eezekirina \u00ceran\u00ea kirin. Di dema \u015fore\u015fa me\u015fr\u00fbte de (yasaya bingeh\u00een) (1905-1909) farsan yekem\u00een hewla xwe dan bo avakirina dewlet-neteweyeke modern a fars. Di v\u00ea serdem\u00ea de bo yekem\u00een car ziman\u00ea fars\u00ee b\u00fb ziman\u00ea ferm\u00ee li \u00ceran\u00ea (Wel\u00ee, 2011, r: 4). Bajar\u00ean mezin \u00ean wek Tehran, \u015e\u00eeraz \u00fb Qum z\u00eadetir\u00een pi\u015ftevan\u00ee ji \u015fore\u015fa me\u015fr\u00fbte kirin. Tirk\u00ean azerbaycan\u00ee bi taybet li Tewr\u00eaz\u00ea \u00e7alakane pi\u015ftevan\u00ee ji \u015fore\u015fa me\u015fr\u00fbte kirin, l\u00ea kurd ku akinciy\u00ea her\u00eam\u00ean qerax\u00ea b\u00fbn, t\u00ea de be\u015fdar\u00ee nekirin. Ronakb\u00eer\u00ean fars bangewaza netewexwaziyeke serberedayiyane a reha \u00fb mtleq dikirin bona v\u00ea ku nasnameya nefarsan bihel\u00eenin, yan j\u00ee bi zor\u00ee wan tune bikin. Mihemed Ef\u015far serniv\u00eeser\u00ea kovara \u201cAyend\u00ea\u201d di sala 1925`an de daxwaz\u00ea dike ku ger hewce be bi veguhastina gr\u00fbp\u00ean nefarsziman bo her\u00eam\u00ean farsziman, div\u00ea ku em v\u00ee kar\u00ee bikin \u00fb hem\u00fb cudahiy\u00ean ziman\u00ee \u00fb kultur\u00ee \u00ean etn\u00eek\u00ean nefars b\u00eane jinavbirin (Etabek\u00ee, 2005, r: 31-32).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Yekem\u00een qonaxa nexatircemiya etn\u00eek\u00ee a navxwey\u00ee: Qonaxa Simko<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00a0\u015eore\u015fa me\u015fr\u00fbte a fars bi ser neket, \u00fb \u00ceran ber\u00ee \u015fer\u00ea c\u00eehan\u00ee \u00ea yekem \u00fb pi\u015ft\u00ee v\u00ee \u015fer\u00ee j\u00ee bi b\u00ea deshilateke navend\u00ee ma. Li n\u00eaz\u00eek bajar\u00ea Urmiy\u00ea li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava Simay\u00eelaxa (Simko), ku serokhozek\u00ee kurd b\u00fb, di sala 1918-1922-an de hik\u00fbmetek ava kir. Simko hik\u00fbmeteke d\u00eefaktoy\u00ee li \u00e7end\u00een bajaran ava kir ku Mehabad \u00fb Urmiye li xwe digirt (K\u00fbh\u00ee, Kemal\u00ee, 2003, r: 80-81).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">D\u00eerokniv\u00ees\u00ean fars \u00ean wek Ehmed Kesrew\u00ee (2007, r: 684-688), Simko heta bo asta seroke\u015f\u00eerek\u00ee t\u00eenin xwar, wek kesek\u00ee ku r\u00fbni\u015ftiy\u00ean par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava talan \u00fb qir kirine. Ew pi\u00e7\u00fbkkirina hik\u00fbmeta Simko ji aliy\u00ea d\u00eerokniv\u00ees\u00ean fars ve du lawaziy\u00ean mezin hene, dema ku d\u00eerokniv\u00ees\u00ean fars behs\u00ea deshilata simko dikin, w\u00ea serdem\u00ea wiha w\u00eana dikin, wek v\u00ea ku deshilateke navend\u00ee ya reha \u00fb mutleq heb\u00fbye \u00fb Simko wek h\u00eazeke e\u015f\u00eeret\u00ee a nerewa hereket kiriye, \u00fb b\u00fbye sebebkar\u00ea p\u00eakh\u00eenana k\u00ea\u015fe \u00fb nakok\u00ee \u00fb fitne \u00fb talan \u00fb ku\u015ftina bikom. Di rast\u00ee de li \u00ceran\u00ea di w\u00ea serdem\u00ea de ti deshilateke rewa nedihate d\u00eetin, \u00fb welat digel par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava j\u00ee rew\u015feke aloz diceriband. Homa Katoziyan d\u00eerokniv\u00eesek\u00ee fars bi v\u00ee away\u00ee behs\u00ea v\u00ea dike ku \u00e7awa deshilatdar\u00ean \u00ceran\u00ee ber\u00ee 1920an \u00fb di w\u00ea heyam\u00ea de reway\u00ee bi dest xistine:<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u201cRewayiya deshilat\u00ean zordar gir\u00eaday\u00eeb\u00fb bi \u015fiyana r\u00eajey\u00ee a wan bo ragirtina a\u015ftiy\u00ea, jinavbirina fitneyan \u00fb bir\u00eavebirina erk\u00ean taybet (function) \u00ean civak\u00ee \u00fb abor\u00ee \u00fb &#8230; hwd. L\u00ea v\u00ea yek\u00ea reh \u00fb r\u00ee\u015fe di yasa, deb \u00fb maf\u00ean civak\u00ee \u00fb abor\u00ee de neb\u00fb. Ku wiha b\u00fb -di bingeh de- serhildan (rebelation) her wek deshilata xwesep\u00een rewa b\u00fb, \u00fb daw\u00ee ceribandin bo rewayiy\u00ea, \u015fiyana destbiserdegirtin \u00fb ragirtina h\u00eaz\u00ea b\u00fb (Cronin, 2003, r:18).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Herwiha di sala 1913`an de Simko yekem\u00een xwendingeha Kurd, li bajar\u00ea Mak\u00fby\u00ea li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava de ava kir. Di sal\u00ean pi\u015ftre Simko xwendingeheke din a kurd\u00ee li bajar\u00ea Xoy\u00ea vekir (Sulaimani 2017, r: 3). Simko heta biryara \u00e7apkirina rojnameyeke kurd\u00ee \u00fb fars\u00ee bi nav\u00ea kurd da, ku t\u00ea de behs\u00ea maf\u00ea gel\u00ea kurd wek neteweyek\u00ea kir ku hewce ye dewleta taybet bi xwe hebe (Sulaimani, 2017, r: 4).\u00a0 Kemal Sil\u00eaman\u00ee li ser v\u00ea baweriy\u00ea ye ku avakirina xwendingeh\u00ean kurd\u00ee \u00fb rojname, n\u00ee\u015fander\u00ea v\u00ea yek\u00ea ne ku Simko serbar\u00ea bingeha xwe ya e\u015f\u00eeret\u00ee, li pey programeke siyas\u00ee-kurd\u00ee b\u00fbye.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Simko hewl da ku pi\u015ftevaniya tirk\u00ean Urmiy\u00ea bi diyar\u00eekirina hakimek\u00ee tirk bo Urmiy\u00ea bo aliy\u00ea xwe rak\u00ea\u015fe (Sulaimani, 2017, r: 6). Bi her awayek\u00ee be, tirk\u00ean azerbaycan\u00ee \u00ean w\u00ea qonax\u00ea, z\u00eadetir ji tirkb\u00fbn\u00ea ber bi aliy\u00ea \u015f\u00ee`eb\u00fbn\u00ea himb\u00eaza xwe vekirin, lewra nekar\u00een ku li hember\u00ee fars\u00ean \u015f\u00ee`e de ti lihevkirinek\u00ea digel Simko bikin, ku bo wan wek\u00ee r\u00eaberek\u00ee sun\u00ee \u00ea kurd b\u00fb. Tirk\u00ean azerbaycan\u00ee, xwe wek fares \u015f\u00ee`e did\u00eetin. T\u00eageha \u201cecem\u201d\u00a0 nasnameya t\u00eakelkir\u00ee (overlapped) a tirk\u00ee-fars\u00ee di sal\u00ean 1920`\u00ee de n\u00ee\u015fan dida. Ew t\u00eageh bi berfireh\u00ee ji aliy\u00ea kurd ve bi taybet\u00ee bo y\u00ean ku li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava dijiyan dihate bikarh\u00eenan. Ecem bi \u015f\u00ee`ey\u00ean xeyr\u00eekurd, \u00fb di prakt\u00eek\u00ea de bi fars \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee \u00ean \u015f\u00ee`e dihate gotin (Sulaimani, 2017, r: 7-8). T\u00eageha \u201ccem\u201d di heyama nakokiya d\u00fbr\u00fbdir\u00eaj a Sefew\u00ee \u00fb Osmaniyan de, ku ji sedsala 16`an ve dest p\u00ea kir, z\u00eade b\u00fb carr. Ew nakokiya domdir\u00eaj, fars \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ber bi aliy\u00ea yekgirtina \u015f\u00ee`eyan li dij\u00ee suniyan (Osmaniyan) t\u00fbj kir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di destp\u00eaka sedsala 20`\u00ee de, ji \u015fore\u015fa me\u015fr\u00fbte a \u00ceran\u00ea ve heya komkirina deshilat\u00ea li navend\u00ea di sala 1925`an de, \u00ceran bi v\u00ea sedem\u00ea ku hik\u00fbmeteke navend\u00ee a bibandor tuneb\u00fb, astek ji anar\u015fiy\u00ea ceriband. Her gr\u00fbpeke etn\u00eek\u00ee diviya bi ten\u00ea tenah\u00ee \u00fb mana xwe misoger bike. Ev qonaxa yekem\u00een nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee a modern di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee de ye, ku t\u00ea de kurd -bi r\u00eabertiya Simko- nekar\u00ee hevpeyman\u00ee \u00fb dostatiy\u00ea digel tirk\u00ean azerbaycan\u00ee dirust bike. Fars \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee nasnameyeke hevreng a \u015f\u00ee`egeriy\u00ea ew p\u00eakve gir\u00ea dab\u00fbn, \u00fb wan kurd wek dijmin \u00fb gef did\u00eetin (Xatembex\u015f, 1984).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Pi\u015ft\u00ee v\u00ea ku Rizaxan di sala 1922`an de bi ser Simko de bi ser ket, \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee dest bi ser par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava de girtin, tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ti cure daxwaziyek li ser bingeha tirkb\u00fbn\u00ea nekirin. Heta dema ku \u015e\u00eax Mihemed Xiyaban\u00ee di sala 1920`\u00ee de li Tewr\u00eaz\u00ea hik\u00fbmeteke temenkurt ava kir, w\u00ee ret kir ku ti cure siyasetek\u00ea li ser koka etn\u00eek\u00ea wek vege\u015fandina ziman\u00ea tirk\u00ee di xwendingehan de bi r\u00ea ve bibe. Xiyaban\u00ee ji ber ku kurd wek dijmin \u00fb gef did\u00eet, ti cure hevalbendiyek digel Simko p\u00eak nean\u00ee (Xatembex\u015f, 1984).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ji \u015fikesta Simko li sala 1922`an \u015f\u00fbnda heya v\u00eadedana Rizaxan di sala 1941`an de tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ti cure hewl \u00fb daxwaziyek bona vejiyandina tirkb\u00fbn\u00ea (Turkish-ness) ji xwe n\u00ee\u015fan nedan. Deshilata fars di dawiy\u00ea de li sala 1930`\u00ee Simko bi p\u00eelanek\u00ea li bajar\u00ea \u015einoy\u00ea xiste dav\u00ea \u00fb ku\u015ft (Nerwiy, 2012, r: 80). Di heyama deshilata Simko de bo yekem car kurd bi away\u00ea siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee bi ser par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava de zal b\u00fb. Simko yekem r\u00eaber\u00ea kurd b\u00fb, ku nakokiya kurd-tirk li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava de kire pirseke siyas\u00ee, \u00fb ew yek b\u00fb sedem ku Simko wek xirabtir\u00een r\u00eaber\u00ea kurd di nav tirkan de b\u00ea hesibandin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di sal\u00ean 1920`an de Rizaxan deshilat di navend\u00ea de kom kir \u00fb nasyonal\u00eezma fars\u00ee a serbereday\u00ee li \u00ceran\u00ea vege\u015fand, netewexwaziya serberedayiyane a farsan di serdem\u00ea Rizaxan de, vege\u015f\u00eena netewexwaziya kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee bileztir kir. Rej\u00eema d\u00eektator a Rizaxan r\u00ea li ber her cure behskirinek\u00ea li derheq k\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee de girt. Dema ku hevalbendan di sala 1941`an de \u00ear\u00ee\u015f\u00ee ser \u00ceran\u00ea kirin \u00fb arte\u015fa \u00ceran\u00ea t\u00eak \u015fikest, k\u00ea\u015feya xak\u00ea li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava d\u00eesan b\u00fb rojev.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Qonaxa duyem a nexatircemiya tenahiya etn\u00eek\u00ee a navxwey\u00ee: Komar\u00ean Azerbaycan \u00fb Kurdistan\u00ea<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di sala 1941`an de, Yek\u00eetiya Soviyet \u00fb Br\u00eetaniya b\u00eay v\u00ea ku arte\u015fa fars ti berxwedanek\u00ea bike, \u00e7\u00fbne nav Tehran\u00ea. Rizaxan bi zor\u00ee d\u00fbr xistin \u00fb tevgera arte\u015fa farsan bo hindek her\u00eam\u00ean navend\u00ea li derdora Tehran\u00ea s\u00eenordar kirin (Nerwiy, 2012, r: 98-101). Valahiya siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee pi\u015ft\u00ee sala 1941`an r\u00ea li ber p\u00eakhatina bir\u00eaveberiy\u00ean serbixwe li Kurdistan \u00fb Azerbacan\u00ea xwe\u015f kir, \u00fb di destp\u00eaka Kan\u00fbna P\u00ea\u015f\u00een a 1945`an de destp\u00eak\u00ea tirkan Komara Azerbaycan\u00ea ava kirin, \u00fb Tewr\u00eaz wek paytext\u00ea xwe ragehandin, \u00fb pi\u015ft\u00ee \u00e7end rojan di 22`\u00ea Kan\u00fbna P\u00ea\u015f\u00een de kurdan Komara Kurdistan\u00ea ava kirin, \u00fb bajar\u00ea Mehabad\u00ea wek paytext hilbijartin (Nerwiy, 2012, r: 134).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00a0\u00a0 Ev qonaxa rew\u015feke nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee a din b\u00fb, jiber ku hik\u00fbmeta navend\u00ee a Tehran\u00ea li hindek her\u00eam\u00ean Azerbaycan \u00fb Kurdistan\u00ea herif\u00eeb\u00fb, \u00fb ev rew\u015fa n\u00fb kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ne\u00e7ar kir ku her yek ji wan hizir li man \u00fb siberoja xwe bikin. Herdu komaran bo berbir\u00fbb\u00fbna li hember her cure senaryoyek\u00ea ji aliy\u00ea hik\u00fbmeta navend\u00ee ve hevkariya hevdu bikin. Herwiha heb\u00fbna Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea rew\u015fa nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee sanah\u00ee kir, jiber ku Yek\u00eetiya Soviyet\u00ea bo dab\u00eenkirina radeyek\u00ea ji ewleh\u00ee \u00fb seqamg\u00eeriy\u00ea p\u00ea\u015f\u00ee ji her cure \u015ferek\u00ee rasterast di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee de digirt.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Herduk komar di war\u00ea qewareya erdn\u00eegar\u00ee, p\u00eageha civak\u00ee, abor\u00ee, \u00eedeoloj\u00ee, \u00fb radeya pi\u015ftgiriya Sovyet\u00ea gelek cuda b\u00fbn. Komara 1946`an a Azerbaycan\u00ea bi nirxandina digel Komara 1946`an a Kurdistan\u00ea, deshilat bi ser erdn\u00eegariyeke berfirehtir de heb\u00fb, \u00fb bajar\u00ea Tewr\u00eaz a paytexta Komara Azerbaycan\u00ea, w\u00ea dem\u00ea duyem bajar\u00ea mezin \u00ea \u00ceran\u00ea di war\u00ea hejmara akinciyan de dihate hesibandin (Mobley, 1979, r: 12). Komara Azerbaycan\u00ea, her\u00eam\u00ean Tewr\u00eaz \u00fb Erdeb\u00eel \u00fb Zencan \u00fb n\u00eaz\u00eek bi hem\u00fb bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser \u00ean par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava li xwe digirtin, di demek\u00ea de ku Komara Kurdistan\u00ea ten\u00ea deshilat bi ser \u00e7ar bajar\u00ean pi\u00e7\u00fbk \u00ean wek Mehabad \u00fb Bokan \u00fb Nexede \u00fb \u015einoy\u00ea de heb\u00fb (Roosevelt, 1947, r: 257-258).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Komara Azerbaycan\u00ea navendeke abor\u00ee a ber\u00e7av a \u00ceran\u00ea b\u00fb, ku di w\u00ea dem\u00ea de %25 a genim, %20 a \u015feker\u00ea, \u00fb %22 a ajel\u00ean \u00ceran\u00ee berhem dian\u00ee (Roosevelt, 1947, r: 252).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di war\u00ea \u00eedeolj\u00eek de Komara Kurdistan\u00ea bi hevberkirina digel Komara Azerbaycan\u00ea programeke kevnepar\u00eazanetir heb\u00fb. Komara Kurdistan\u00ea pi\u015fta xwe bi h\u00eaza le\u015fker\u00ee a serokhoz\u00ean kurd gir\u00eadab\u00fb, lewra Komara Kurdistan\u00ea nedixwast ku bi bir\u00eavebirina siyaseteke komon\u00eest\u00ee wek parvekirina zewiyan serokhozan ji xwe bixeyd\u00eene. Her\u00eama Komara Kurdistan\u00ea her\u00eameke b\u00ea al\u00ee di navbera h\u00eaz\u00ean Soviyet \u00fb Br\u00eetanyay\u00ea de b\u00fb, di demek\u00ea de ku Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea pi\u015ft\u00ee \u00ear\u00ee\u015fa 1941`an de bo ser \u00ceran\u00ea, her\u00eama Komara Azerbaycan\u00ea kontirol kirib\u00fb. Komara Azerbaycan\u00ea, berevajiy\u00ea Komara Kurdistan\u00ea asteke bilindtir ji bajarni\u015f\u00eeniy\u00ea heb\u00fb, \u00fb ji pi\u015ftevaniya le\u015fker\u00ee a rasterast a arte\u015fa Sovyet\u00ea mifah wergirt. Bi van sedeman Komara Azerbaycan\u00ea h\u00eazeke peyt a navxwey\u00ee heb\u00fb \u00fb reformeke berfireh a zewiyan bi r\u00ea ve dibir. Di nav bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser \u00ean par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava, Komara Kurdistan\u00ea ten\u00ea deshilat di Nexedey\u00ea de heb\u00fb, di demek\u00ea de ku Komara Azerbaycan\u00ea bajar\u00ean din \u00ean k\u00ea\u015fe li ser bi r\u00ea ve dibirin. Eva b\u00fb \u00e7avkaniya sereke ya nakokiya di navbera herdu komaran de. Serokhoz\u00ean Kurd li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava daxwaz ji Qaz\u00eemihemed serkomar\u00ea Komara Kurdistan kirin, ku hem\u00fb bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser kontrol bike. Komara pi\u00e7\u00fbk a Kurdistan\u00ea desteke d\u00eeplomat\u00eek a k\u00eamtir di nav hik\u00fbmeta fars a li Tehran\u00ea heb\u00fb. Lewra Qaz\u00eemihemed xwast ku hevalbendiyek\u00ea digel Komara Azerbaycan\u00ea ava bike, bo v\u00ea ku d\u00eeplomasiya kurd li Tehran\u00ea bih\u00eaztir be (Hewram\u00ee, 2007, r: 51).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">H\u00eaza le\u015fker\u00ee a meztir a hoz\u00ean Kurd li n\u00eaz\u00ee bajar\u00ean Urmiye, Xoy, Mak\u00fb \u00fb Miyanduav\u00ea deshilata Komara Azerbaycan\u00ea di bir\u00eaveberiya van her\u00eaman de lawaz kirib\u00fb. Di rast\u00ee de Komara Azerbaycan\u00ea nedikar\u00ee ku bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser \u00ean par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava, bi b\u00eay pi\u015ftgir\u00eadana bi Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea bi r\u00ea ve bibe. Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea kurd \u00fb tirk t\u00fbj dikirin ku k\u00ea\u015feya xak\u00ea a di navbera xwe de \u00e7areser bikin, \u00fb heta p\u00ea\u015fniyara bir\u00eaveberiyeke hevpar li bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser kir. Komara Azerbaycan\u00ea ew p\u00ea\u015fniyar ret kir, \u00fb herdu komaran takt\u00eek\u00ean cuda bo zextxistina li ser hevdu girtin p\u00ea\u015fiya xwe (Mobley, 1979, r: 74-76).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Kurdan gil\u00ee \u00fb gazinde heb\u00fbn ku bir\u00eaveberiya Azerbaycan\u00ea li bajar\u00ean Urmiye, Mak\u00fb, Xoy, \u00fb Miyanduav\u00ea Kurd bi tewah\u00ee b\u00eapar kirib\u00fbn, herwiha Tirkan j\u00ee gazinde heb\u00fbn ku PDK\u00ce wan tirk\u00ean azer\u00ee wek endam werdigre ku dijberiya Komara Azerbaycan\u00ea dikin (Hewram\u00ee, 2007, r: 55-56). Ew zext \u00fb giva\u015fxistina li ser hevdu di navbera du komaran de heya 23`\u00ea N\u00eesana 1946`an dom kir, \u00fb heya daw\u00eecar Komara Azerbaycan \u00fb Komara Kurdistan\u00ea bi nevbeynkariya Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea gih\u00ee\u015ftin lihevkirineke d\u00eerok\u00ee ku ev xal\u00ean j\u00ear li xwe digirtin (Roosevelt, 1947, r: 258-259).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">1-Herduk hik\u00fbmetan ku ew r\u00eakeftin wajo kirine, her demek\u00ea ku hewce bizanin, d\u00ea n\u00fbner\u00ean xwe biguherin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">2-Li wan her\u00eam\u00ean Azerbaycan\u00ea ku k\u00eamaniya kurd heye, kurd di nav damezrawey\u00ean bir\u00eaveberiy\u00ea \u00ean hik\u00fbmet\u00ea de be\u015fdar dibin, \u00fb li wan be\u015f\u00ean Kurdistan\u00ea ku k\u00eamaniya Azerbaycan\u00ee heye, azerbaycan\u00ee di damezrawey\u00ean hik\u00fbmet\u00ee de be\u015fdar dibin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">3-Kom\u00eesyoneke abor\u00ee a hevpar t\u00ea dan\u00een bo \u00e7areseriya k\u00ea\u015fey\u00ean abor\u00ee \u00ean herdu neteweyan, \u00fb endam\u00ean v\u00ea kom\u00eesyon\u00ea ji h\u00eala r\u00eaber\u00ean van du hik\u00fbmetan ve t\u00eane dan\u00een.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">4-H\u00eaz\u00ean le\u015fker\u00ee \u00ean van du neteweyan her demek\u00ea ku hewce be, d\u00ea al\u00eekariya hevdu bikin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">5-Her got\u00fbb\u00eajek digel hik\u00fbmeta Tehran\u00ea div\u00ea ku bi ber\u00e7avgirtina berjewendiya hevpar a hik\u00fbmet\u00ean netewey\u00ee \u00ean Azerbaycan \u00fb Kurdistan\u00ea be.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">6-Hik\u00fbmeta Netewey\u00ee a Azerbaycan\u00ea p\u00eangava hewce hildigre bo vege\u015fandina bikarbirina ziman\u00ea kurd\u00ee, \u00fb vege\u015fandina kultura kurd\u00ee li nav kurd\u00ean Azerbaycan\u00ea, \u00fb hik\u00fbmeta netewey\u00ee a Kurdistan\u00ea j\u00ee p\u00eangaveke bi v\u00ee reng\u00ee hildigre derheq\u00ea wan azerbaycaniy\u00ean ku li Kurdistan\u00ea dij\u00een.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">7-Herdu netewey\u00ean \u00eemzaker\u00ea v\u00ea lihevkirin\u00ea, tevd\u00eer\u00ean hewce digrin p\u00ea\u015f bo cezakirina her tak yan taqmek\u00ea ku bixwaze hevaletiya d\u00eerok\u00ee \u00fb demokrat\u00eek a kurd \u00fb azerbaycaniyan t\u00eak bide. Bend\u00ean 2 \u00fb 6 \u00fb 7 n\u00ee\u015fan didin ku tirk \u00fb kurd li bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser de div\u00ea ji maf\u00ea ziman\u00ee \u00fb be\u015fdar\u00ee di p\u00eageh\u00ean \u00eedar\u00ee de hevpar bin. Bi watayeke din ev lihevkirin kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li par\u00eazgeh\u00ea bi xwed\u00eemaf\u00ea rewa dizane. Herwiha ev hevpeyman\u00ee herduk komaran bona got\u00fbb\u00eaj an \u015fer digel Tehran\u00ea dixe rew\u015feke le\u015fker\u00ee \u00fb d\u00eeplomat\u00eek a b\u00eahtir de.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Herwiha ev lihevkirin v\u00ea yek\u00ea n\u00ee\u015fan dide ku kurd \u00fb tirk ji v\u00ea l\u00eanih\u00ear\u00een \u00fb reftar\u00ea derbas b\u00fbn ku ber\u00ea bo hevdu heb\u00fbn. Di sal\u00ean 1920`an de tirk\u00ean azerbaycan\u00ee xwe wek \u015f\u00ee`e did\u00eetin, \u00fb ti derfetek bo hevkariya digel kurd nedid\u00eetin, l\u00ea r\u00eaber\u00ean n\u00fb Ce`ifer P\u00ee\u015fewer\u00ee \u00fb Qaz\u00eemihemed hevpeymaniyek bo berjewendiya hevpar p\u00eak an\u00een, \u00fb di w\u00ea serdem\u00ea de tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ji nasnameya \u015f\u00ee`e a \u00ceran\u00ee a 1920`an derbas b\u00fbn, ku fars wek dost \u00fb kurd wek dijmin p\u00eanase dikirin, ev serdem bi v\u00ee away\u00ee ku kanstrakt\u00eev\u00eest behs dikin, selm\u00eener\u00ea v\u00ea ye ku nasnameya etn\u00eek\u00ee dikare bi derbasb\u00fbna dem\u00ea biguhere, \u00fb gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee renge serbar\u00ea d\u00eerokek ji dijminatiy\u00ea li hev bikin \u00fb hevkariya hevdu bikin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dema ku Komara Azerbaycan\u00ea digel Tehran\u00ea bi awayek\u00ee cuda li hev kirin, \u00fb kurd di war\u00ea d\u00eeplomat\u00eek de xwe bi ten\u00ea \u00fb lawaz d\u00eet, Komara Kurdistan\u00ea r\u00ea da (herwiha han da) ku hoz\u00ean kurd zext\u00ea bixin ser Komara Azerbaycan\u00ea. Hik\u00fbmeta navend\u00ee li Tehran\u00ea p\u00eadagir\u00ee li ser v\u00ea dikir ku dixwaze bi awayek\u00ee cuda digel herdu komaran got\u00fbb\u00eajan bike. Lihevkirina Tehran-Tewr\u00eaz\u00ea di prakt\u00eek\u00ea de Komara Azerbaycan\u00ea pi\u00e7\u00fbk kir bo hik\u00fbmetek\u00ea bi deshilateke k\u00eamtir \u00fb li her\u00eameke pi\u00e7\u00fbktir, herwiha lihevkirina Tehran-Tewr\u00eaz Qaz\u00eemihemed ne\u00e7ar kir ku bi awayek\u00ee cuda got\u00fbb\u00eaj\u00ea bike, l\u00ea nekar\u00ee bigih\u00eeje ti lihevkirinek\u00ea digel Tehran\u00ea. Di encam\u00ea de kurdan \u00ear\u00ee\u015f\u00ee ser bajar\u00ean Xoy, Mak\u00fb \u00fb daxwaza hik\u00fbmeteke hevpar a kurd \u00fb tirk li van bajaran kirin. Kurd ten\u00ea w\u00ea dem\u00ea ku Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea gefa dest\u00eawerdana le\u015fker\u00ee li wan kir ji van bajaran veki\u015fiyan (Mobley, 1979, r: 84-85). Herwiha li \u00celona sala 1946`an arte\u015fa Komara Kurdistan\u00ea \u00fb \u00e7ekdar\u00ean \u00eala \u015eikak ber bi Urmiy\u00ea ve \u00e7\u00fbn \u00fb dest bi ser v\u00ee bajar\u00ee de girtin. H\u00eaz\u00ean Kurd ten\u00ea w\u00ea dem\u00ea veki\u015fiyan ku Sovyet\u00ea gef xwar \u00fb tirkan qewl\u00ea bir\u00eaveberiyeke hevpar a kurd-tirk dane wan (Mobley,1979, r: 88-89). Hik\u00fbmeta fars di destp\u00eak\u00ea de Komara Azerbaycan\u00ea bi dab\u00eenkirina hindek maf\u00ean pi\u00e7\u00fbk raz\u00ee kir, b\u00eay v\u00ea ku van mafan bide Komara Kurdistan\u00ea. Ev siyaseta hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars ne ten\u00ea her hevalbendiya di navbera herdu komaran de betal kiriye, belku k\u00ea\u015feya xak\u00ea a di navbera herdu komaran de guher\u00ee bo berbir\u00fbb\u00fbna le\u015fker\u00ee. W\u00ea dem\u00ea ku arte\u015fa Sovyet\u00ea pa\u015fek\u00ea\u015fe kir \u00fb h\u00eaza fars xwe teyar \u00fb amade dikir bo \u00ear\u00ee\u015fa li ser Azerbaycan\u00ea, bi kiryra ti hevkariyek di navbera herdu komaran de nemab\u00fb. Arte\u015fa fars destp\u00eak\u00ea daw\u00ee bi Komara Azerbaycan\u00ea an\u00ee \u00fb pi\u015ftre dest bi ser her\u00eama Komara Kurdisatan\u00ea de girt. Her\u00e7end ku Komara Azerbaycan\u00ea digel Tehran\u00ea li hev kirib\u00fbn, l\u00ea hik\u00fbmeta navend\u00ee pi\u015ft\u00ee v\u00ea ku Tewr\u00eaz dag\u00eer kir, ti cure mafeke etn\u00eek\u00ee neda tirk\u00ean azerbaycan\u00ee. Bi watayeke din hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars ji got\u00fbb\u00eaj\u00ea bo parvekirin \u00fb dag\u00eerkirina Azerbaycan \u00fb Kurdistan\u00ea s\u00fbd wergirt.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Her\u00e7end ku nexatircemiya tenahiya etn\u00eek\u00ee a navxwey\u00ee di sal\u00ean 1920`an de, encama w\u00ea nebib\u00fb sedema avakirina dewlet\u00ea bo \u00e7i yek ji kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee, l\u00ea kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee hevaltiyeke kurtheyam ceribandin, ku n\u00ee\u015fan dide k\u00ea\u015feya xak\u00ea li Azerbaycana Rojava dikare b\u00ea \u00e7areserkirin, \u00eeradeya siyas\u00ee li ser bingeha r\u00eaz \u00fb qazanc\u00ean dual\u00ee, ew du gr\u00fbp raz\u00ee kirin ku serbar\u00ea v\u00ea ku d\u00eerokek ji dijminatiy\u00ea heb\u00fbne, l\u00ea d\u00eesan j\u00ee li pey hevalbend\u00ee \u00fb dostatiy\u00ea ve herin. Derbasb\u00fbna ji w\u00ea serdem\u00ea palpi\u015ftiya r\u00eabaza kanstirkt\u00eezv\u00eem\u00ea dike di war\u00ea k\u00ea\u015feya etn\u00eek\u00ee de, ku k\u00ea\u015feya nasnameya etn\u00eek\u00ee di rew\u015feke civak\u00ee de r\u00fb dide \u00fb neguher n\u00eene.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Qonaxa s\u00eayem a nexatircemiya tenahiya et\u00een\u00eek\u00ee a navxwey\u00ee: \u015eore\u015fa 1979`an a \u00ceran\u00ea<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015fa sala 1979`an a \u00ceran\u00ea, heya \u00e7end mehan hik\u00fbmeta navend\u00ee deshilat bi ser piraniya her\u00eam\u00ean kurd \u00fb tirk de nemab\u00fb, lewre rew\u015feke din a nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee de p\u00eak hatib\u00fb. Pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015f\u00ea tirk\u00ean azerbaycan\u00ee xwediy\u00ea r\u00eakxistineke mezin a siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee neb\u00fbn, bo v\u00ea ku daxwaza otonom\u00ee yan her cure \u015f\u00eawazeke din ji diyar\u00eekirina maf\u00ea \u00e7aren\u00fbs\u00ea bike, l\u00ea partiyt\u00ean kurd\u00ee \u00ean \u00e7ekdar r\u00fbbereke coxraf\u00ee a mezin bi dest ve girtin \u00fb her\u00eameke otonom\u00ee a d\u00eefakto ava kirin, kurdan ne ten\u00ea bajar\u00ean kurd\u00ee \u00ean sala 1946`an, belku v\u00ea car\u00ea par\u00eazgeha Kurdistan\u00ea \u00fb hindek bajar\u00ean Kirma\u015fan\u00ea j\u00ee kuntrol kirin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">PDK\u00ce p\u00eanc bajar\u00ean kurd\u00ee \u00ean par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava ku p\u00eak dihatin ji Mehabad \u00fb Bokan \u00fb Serde\u015ft \u00fb P\u00eeran\u015far \u00fb \u015eino, bi tewah\u00ee kuntrol kir, ku yekem\u00een civ\u00eena e\u015fkere ku PDK\u00ce li Mehabad\u00ea girt, n\u00eaz\u00ee 100 hezar kurd\u00ee t\u00ea de kom b\u00fbn, ku t\u00ea de r\u00eaber\u00ea v\u00ea partiy\u00ea Ebdulrehman Qasimlo got: \u201cPDK\u00ce avaker\u00ea Komara Kurdistan\u00ea yekem\u00een dewleta kurd\u00ee li d\u00eeroka n\u00fb (modern) di d\u00eeroka Kurdistan\u00ea de ye\u201d (B\u00eahr\u00fbz, Youtub 2016). Berdewamiyek ji nasyonal\u00eezma kurd li Komara Kurdistan\u00ea a 1945`an heya \u015fore\u015fa 1979`an dihate d\u00eetin. Pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015fa 1979`an kurd wek k\u00eamaniyeke etn\u00eek\u00ee a xwed\u00ee r\u00eakxistina siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee a her\u00ee bih\u00eaz li \u00ceran\u00ea derket. Di yekem\u00een hilbijartina azad a Meclisa Xibrigan ku bo niv\u00ees\u00eena yasaya bingeh\u00een bi re ve \u00e7\u00fb, Dr. Qasimlo di v\u00ea hilbijartin\u00ea a li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava de de serkevtin bi dest xist. Ew take endam\u00ea sekolar \u00ea w\u00ea meclis\u00ea b\u00fb, l\u00ea bi sedema gefa ku\u015ftin\u00ea ji aliy\u00ea Xom\u00eayn\u00ee ve ne\u00e7\u00fb Tehran\u00ea (Rehman\u00ee, 2018).\u00a0 Di v\u00ea qonax\u00ea de \u00e7end hokaran tirk t\u00fbj kirin ku mil bi mil\u00ea farsan xwe li dij\u00ee kurdan organ\u00eeze bikin. Xom\u00eayn\u00ee wek r\u00eaber\u00ea her\u00ee kar\u00eezma \u00ea \u015fore\u015fa \u00ceran\u00ea p\u00eadagir\u00ee li ser \u00ceslam\u00ea \u00fb di kiryar\u00ea de li ser meseb\u00ea \u015f\u00ee`e dikir, lewra tirkan dikar\u00een xwe di gotara Xom\u00eayn\u00ee de bib\u00eenin. Xom\u00eayn\u00ee ber\u00ee qah\u00eemkirina p\u00eapik\u00ean rej\u00eema xwe, ji riya diru\u015fm\u00ean popl\u00eest\u00ee \u00ean xwe wek elekter\u00eeka bela\u015f \u00fb parvekirina wekhev a dahata petrola \u00ceran\u00ea di nav hem\u00fb \u00ceraniyan de, gr\u00fbp\u00ean cuda \u00ean etn\u00eek\u00ee \u00fb \u00eedeoloj\u00eek\u00ee bo aliy\u00ea xwe rak\u00ea\u015fan (\u00centixab\u00eeferd 2014). Dema ku tirk bi r\u00eabertiya Ayetullah Kazim \u015eer\u00ee`etmedar\u00ee li hember\u00ee hik\u00fbmeta navend\u00ee de sekin\u00een, Xom\u00eayn\u00ee gef li wan xwar ku d\u00ea wek Kurdistan\u00ea wan j\u00ee serkut bike (\u015eer\u00ee`etmedar\u00ee 2019). Ku wisa b\u00fb Xom\u00eayn\u00ee bi bir\u00eavebirina hem xapandin \u00fb hem j\u00ee be`ecandin\u00ea tirk\u00ean azerbaycan\u00ee serkut kirin. Di war\u00ea siyas\u00ee de tirkan ger hezkirina kurdan a bo otonomiy\u00ea wek gef j\u00ee nehesibandibana, l\u00ea wek projeyek\u00ea did\u00eetin ku p\u00eawend\u00ee bi qedera wan ve nebe\u00fb. Herwiha zalb\u00fbna le\u015fker\u00ee a kurdan li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava b\u00fb sedema v\u00ea ku tirk hawara xwe bibin ber farsan, da ku balansa le\u015fker\u00ee li v\u00ea par\u00eazgeh\u00ea di berjewendiya xwe de biguherin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u015eer\u00ea navxwey\u00ee li bajar\u00ea t\u00eakel \u00ea Nexed\u00ea b\u00fb sedema destp\u00eaka organ\u00eezekirina le\u015fker\u00ee a tirkan li dij\u00ee kurdan. \u015eer\u00ea Nexedey\u00ea w\u00ea dem\u00ea dest p\u00ea kir ku PDK\u00ce civ\u00eeneke hizb\u00ee li 20`\u00ea \u00celona 1979`an li bajar\u00ea Nexedey\u00ea bi r\u00ea ve bir (Wirya, 2012). Nexede ji akinciy\u00ean kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee p\u00eak hatiye ku t\u00ea de ew du netewe li c\u00eerantiya hevdu de dij\u00een, heta niha j\u00ee tax\u00ean kurd \u00fb tirk li Nexedey\u00ea ji hev cuda ne. PDK\u00ce bo v\u00ea civ\u00een\u00ea stadyomeke f\u00fbtbol\u00ea li taxeke tirkan li Nexedey\u00ea hilbijart, \u00fb pi\u015fkeke z\u00eade ji kurdan \u00e7ekdar b\u00fbn. Li dervey\u00ee v\u00ea ku gelo mebesta PDK\u00ce \u00e7i b\u00fb, tirkan ew civ\u00een wek n\u00ee\u015fandana h\u00eaza siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee a kurd li Nexedey\u00ea hesibandin. Dema ku Dr. Qasimlo dest bi axaftina xwe kir, teqekirin\u00ea dest p\u00ea kir \u00fb \u015ferek\u00ee s\u00ea roj\u00ee di navbera kurd \u00fb tirkan li w\u00ee bajar\u00ee r\u00fb da.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00a0Her\u00e7end ku zanyariyeke h\u00fbr \u00fb bawerp\u00eakir\u00ee li ser hejmara ku\u015ft\u00ee \u00fb bir\u00eendar\u00ean \u015fer\u00ea Nexedey\u00ea di ber dest de n\u00eene, l\u00ea \u00e7end rojnameyek qala v\u00ea yek\u00ea dikin ku di nav herdu aliyan de bi sedan kes\u00ee hatin ku\u015ftin \u00fb \u00e7end hezar j\u00ee awarey\u00ee bajar\u00ean c\u00eeran b\u00fbn (Xo\u015fhal\u00ee, r: 29-36).\u00a0 Di dawiy\u00ea de pi\u015ft\u00ee s\u00ea rojan \u015fer\u00ea di navbera kurd \u00fb tirkan de arte\u015fa fars bi \u00e7ek\u00ean giran kete nav bajaran \u00fb qedexeya hat\u00fb\u00e7\u00fbn\u00ea heya \u00e7end rojan sepand (Xo\u015fhal\u00ee, r: 7-8). PDK\u00ce Ayetullah Xulamriza Hesen\u00ee kesayetiy\u00ea tirk \u00ea \u015f\u00ee`e \u00ea bajar\u00ea Urmiy\u00ea tawanbar kir bi t\u00fbjkirina hindek ji tirkan bo v\u00ea ku civ\u00een\u00ea ber bi tund\u00fbtjiy\u00ea ve bibin (Xo\u015fhal\u00ee, r: 29-30).\u00a0<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Hesen\u00ee pi\u015ftre b\u00fb n\u00fbner\u00ea Xom\u00eayn\u00ee li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava, \u00fb heya dema mirin\u00ea di sala 2018`an de her di w\u00ea p\u00eageh\u00ea de ma (R\u00fbdaw 2018). \u015eer\u00ea Nexedey\u00ea n\u00ee\u015fan dide ku rew\u015feke nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee, wate tirsa tirkan ji h\u00eaza siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee a kurd bi sedema lawaziya p\u00eawedniya kurdan yan j\u00ee plana dewleta navend\u00ee, b\u00fb sdem ku \u015fer di navbera herduk neteweyan li v\u00ee bajar\u00ea \u00e7\u00eab\u00fb.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Dema ku kurdan nekar\u00een bigih\u00eejin lihevkirinek\u00ea digel Xom\u00eayn\u00ee, h\u00eaz\u00ean farsan \u00fb partiy\u00ean kurd \u00ean \u00e7ekdar ketin nav \u015ferek\u00ee le\u015fker\u00ee de.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00a0\u00a0 Pi\u015ftre ku \u015fer\u00ea \u00ceran \u00fb \u00ceraq\u00ea dest p\u00ea kir, Xom\u00eayn\u00ee \u00eeraniy\u00ean \u015f\u00ee`e organze kirin, bo v\u00ea ku li dij\u00ee \u00ear\u00ee\u015fa Sedam Hus\u00ean ku r\u00eaberek\u00ee ereb \u00ea sun\u00ee b\u00fb, \u015fer bikin. Herdu \u015fer\u00ean di navbera kurd \u00fb hik\u00fbmeta navend\u00ee \u00fb \u015fer\u00ea \u00ceran \u00fb \u00ceraq\u00ea (1980-1988) derfet da farsan, ku tirkan li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava \u00fb par\u00eazgeh\u00ean tirkni\u015f\u00een \u00ean din bo palpi\u015ftiya hik\u00fbmeteke n\u00fb a fars a \u015f\u00ee`e organize bikin.\u00a0<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Her\u00eama Mukiryan birbireya pi\u015ft\u00ea a \u015fer\u00ea le\u015fker\u00ee \u00ea PDK\u00ce li dij\u00ee hik\u00fbmeta navend\u00ee li sal\u00ean 1980`an de b\u00fb. Li gor pirt\u00fbka nav\u00ea \u015feh\u00eed\u00ean PDK\u00ce, ji sala 1979 heya 2007`an z\u00eadetir ji 4 hezar p\u00ea\u015fmergey\u00ean v\u00ea partiy\u00ea \u015feh\u00eed b\u00fbne. %67 ji \u015feh\u00eed\u00ean PDK\u00ce di van salan de, ku dike n\u00eaz\u00ee 2700 p\u00ea\u015fmerge, jiday\u00eekb\u00fb \u00fb akinciy\u00ean par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava b\u00fbne. Xi\u015fteya hejmar 1, hejmara wan h\u00eazan n\u00ee\u015fan dide ku PDK\u00ce li bajar\u00ean cuda li \u00e7ar par\u00eazgeh\u00ean Azerbaycana Rojava \u00fb Kurdistan \u00fb Kirma\u015fan \u00fb \u00celam\u00ea de ji dest dane. Li gor xi\u015ftey\u00ea bi r\u00eaz 184, 182, 178, \u00fb 49 kes ji \u015feh\u00eed\u00ean PDK\u00ce\u00a0 ji sala 1979 heya 2007`an ser bi \u00e7ar bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser \u00ean wek Selmas, Nexede, Urmiye \u00fb Xoy\u00ea b\u00fbn. Ew serjim\u00ear\u00ee n\u00ee\u015fan didin ku kurd\u00ean par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava li \u015fer\u00ea kurd li dij\u00ee deshilat\u00ea di sal\u00ean 1980`an de be\u015fdariyeke mezin heb\u00fbne.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Partiy\u00ean siyas\u00ee \u00ean kurd di sal\u00ean 1980`an de \u015fer\u00ea xwe li dij\u00ee hik\u00fbmeta navend\u00ee dest p\u00ea kirin, l\u00ea bi sedema v\u00ea ku pev\u00e7\u00fbn\u00ean her\u00ee z\u00eade li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava r\u00fb dan, tirk\u00ean azerbaycan\u00ee xisareke z\u00eade li wan ket. Bo hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars bikarh\u00eenana akinciy\u00ean tirk \u00ean xwecih\u00ee li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava di biyav\u00ea loj\u00eest\u00eek\u00ee \u00fb abor\u00ee de, gelek ba\u015ftir b\u00fb ji v\u00ea ku h\u00eaz\u00ean \u00e7ekdar \u00ean fars li par\u00eazgeh\u00ean navned\u00ee ve b\u00eene. Jiber ku tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ji nakokiya digel kurdan xisareke z\u00eade li wan ket, \u00fb kerb \u00fb k\u00eeneke k\u00fbr li dij\u00ee kurd di nav malbata qurbaniy\u00ean tirk \u00ean azer\u00ee de p\u00eak hat \u00fb vege\u015fiya. Di biyav\u00ea siyas\u00ee de bikarh\u00eenana tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ji aliy\u00ea hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars ve dijminatiya di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee de k\u00fbrtir kir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015fa sala 1979`an hik\u00fbmeta navend\u00ee heya \u00e7end\u00een mehan lawaz b\u00fb, \u00fb qonaxeke din ji nexatircemiya tenahiya etn\u00eek\u00ee a navxwey\u00ee li \u00ceran\u00ea p\u00eak hat. Kurd \u00fb tirk li \u00ceran\u00ea awayek ji xwebir\u00eaveberiy\u00ea heb\u00fbn, \u00fb di dawiy\u00ea de wan gr\u00fbpan diviya ku \u00e7aren\u00fbsa xwe, \u00fb dost \u00fb dijmin\u00ean xwe bo v\u00ea qonax\u00ea hilbij\u00earin. Digel v\u00ea ku kurd k\u00eamaniya her\u00ee bir\u00eakxistinkir\u00ee a etn\u00eek\u00ee di v\u00ea qonax\u00ea de b\u00fbn, xwediy\u00ea ti stratejiyek\u00ea bo avakirina dostayet\u00ee \u00fb hevpeymaniya digel tirk\u00ean azerbaycan\u00ee neb\u00fb. Bi watayeke din di \u015fer\u00ea kurd bo otonomiy\u00ea de p\u00eageha tirk\u00ean azerbaycan\u00ee \u00fb bi taybet\u00ee \u00e7aren\u00fbsa bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava di rew\u015fa her\u00ee ba\u015f de nezelal b\u00fb. Hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars v\u00ea car\u00ea wek fars\u00ea \u015f\u00ee`e heman siyaseta hik\u00fbmeta fars a ber\u00ea girte p\u00ea\u015fiya xwe, \u00fb nakok\u00ee \u00fb netebah\u00ee xistin navbera tirk \u00fb kurdan de, \u00fb hewl dan bo t\u00fbjkirin \u00fb r\u00eakxistina tirkan li dij\u00ee serhildana kurdan, \u00fb dijminayetiya di navbera van du neteweyan de k\u00fbrtir kirin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Xi\u015fte 1:<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Tirk di war\u00ea siyas\u00ee \u00fb le\u015fker\u00ee de neorgan\u00eezekir\u00eetir ji kurdan b\u00fbn, ew yek j\u00ee b\u00fb sedem ku pi\u015fta xwe bi h\u00eaza farsan ve gir\u00ea bidin. Bi v\u00ee away\u00ee her heyameke kurt pi\u015ft\u00ee \u015fore\u015fa 1979`an k\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera kurd \u00fb tirk de dest p\u00ea kir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Vege\u015fiyana netewexwaziya tirk\u00ean azerbaycan\u00ee: Pev\u00e7\u00fbna siyas\u00ee \u00fb kultur\u00ee digel fars \u00fb kurd<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Pi\u015ft\u00ee sal\u00ean 1990`an hesta netewexwaziy\u00ea di nav tirk\u00ean azerbaycan\u00ee de ge\u015f b\u00fb, \u00fb wan dest kirin bi daxwazkirina maf\u00ean siyas\u00ee \u00fb kultur\u00ee \u00ea z\u00eade di nav \u00ceran\u00ea de. Di sal\u00ean 1990`an de herdu \u015fer\u00ean \u00ceran-\u00ceraq \u00fb \u015fer\u00ea \u00e7ekdar\u00ee \u00ea kurdan bi daw\u00ee hat. Pi\u015ft\u00ee sal\u00ean 1990`an tirk bona bidestxistina awayek ji maf\u00ea \u00e7areniv\u00ees\u00ea wek federal\u00eezm yan serbixweyiy\u00ea hindek partiy\u00ean siyas\u00ee ava kirin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di sal\u00ean 1990`an de herdu komar\u00ean n\u00fb \u00ean Azerbaycan \u00fb Tirkiy\u00ea di war\u00ea vege\u015f\u00eena hesta netewexwaziy\u00ea di nav tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li \u00ceran\u00ea bandora xwe heb\u00fbn, bi taybet\u00ee serhildana Komara Azerbaycan\u00ea a serbixwe bandoreke z\u00eade li ser tirk\u00ean azer\u00ee heb\u00fb. Di sala 1991`an de pi\u015ft\u00ee herif\u00eena Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea Komara Azerbaycan\u00ea al\u00eekar b\u00fb bo vege\u015fiyana nasyonal\u00eezm\u00ea di navbera tirk\u00ean \u00ceran\u00ea de. Ew her\u00eama ku niha wek welat\u00ea Azerbaycan\u00ea t\u00ea nas\u00een, pi\u015ft\u00ee dorandina \u00ceran\u00ea di \u015ferek\u00ee de digel R\u00fbsiy\u00ea di destp\u00eaka sedsala 19`an de, ew her\u00eam xistin ser \u00cemperatoriya R\u00fbsiy\u00ea, \u00fb di sala 1991`an de pi\u015ft\u00ee hilo\u015f\u00eena Yek\u00eetiya Sovyet\u00ea serxweb\u00fbna xwe wergirt. H\u00ea\u015fta herdu tirk\u00ean azerbaycan\u00ee di navxwe a Komara Azerbaycan\u00ea \u00fb s\u00eenor\u00ean \u00ceran\u00ea de bi zimanek\u00ee hevpar diaxifin. Herwisa pi\u015ft\u00ee sala 1992`an gelek ji tirk\u00ean akinciy\u00ea \u00ceran\u00ea ji riya setelayt\u00ea ve kar\u00eene ku li medyay\u00ean Tirkiy\u00ea bin\u00earin, \u00fb bo yekem car wan w\u00eaneyeke er\u00ean\u00ee di nasnameya Tirkiy\u00ea de d\u00eet ku t\u00ea de tirk xwendewar \u00fb dewlemend b\u00fbn (Shaffer 2000, r: 463). Ew t\u00ea gih\u00ee\u015ftin ku heb\u00fbna welatek\u00ee tirk\u00ee wate Tirkiye ji \u00ceraneke fars\u00ee p\u00ea\u015fkevt\u00eetir b\u00fb. V\u00ea yek\u00ea baweriya bi xwe a tirk\u00ean nav \u00ceran\u00ea bilind kir, \u00fb b\u00eerokeya serdestiya \u00e7and\u00ee \u00fb siyas\u00ee a farsan lawaz kir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Di \u00e7end dehik\u00ean derbazb\u00fby\u00ee de tirkan dest bi organ\u00eezekirina nasyonal\u00eest\u00ee kirin \u00fb Biz\u00fbtneweya Rab\u00fbna Netewey\u00ee a Azerbaycana Ba\u015f\u00fbr (SANAM) li 1995`an de li Bak\u00fbya paytexta Azerbaycan\u00ea hate avakirin \u00fb bo desteberkirina maf\u00ea tirkan li \u00ceran\u00ea teko\u015f\u00een\u00ea dike. R\u00eaber\u00ea Sanam\u00ea Mehm\u00fbd El\u00ee \u00c7ihr\u00eagan\u00ee di hilbijartina 1996`an a parlementoya \u00ceran\u00ea de\u00a0 be\u015fdar\u00ee kir \u00fb bi p\u00eadagir\u00eekirina li ser maf\u00ea etn\u00eek\u00ee \u00fb ziman\u00ee \u00ean azerbaycaniyan di bangewaza hilbijartin\u00ea de 6 hezar deng bi dest xistin. Hik\u00fbmeta navend\u00ee r\u00ea neda ku \u00c7ihr\u00eagan\u00ee here parlementoy\u00ea, \u00fb heya du salan ew destbiser kirin (Koknar, 2006). Vege\u015fiyana netewexwaziy\u00ea di nav tirk\u00ean \u00ceran\u00ea de pi\u015ft\u00ee sal\u00ean 1990`an b\u00fb sedema pev\u00e7\u00fbna \u00e7and\u00ee \u00fb siyas\u00ee digel farsan, wek m\u00eenak di sala 2006`an de bi hezaran tirk li bajar\u00ean tirkakinc\u00ee de li dij\u00ee kar\u00eekatorek\u00ea ku rojnameyeke dewlet\u00ee a \u00ceran\u00ea belav kirib\u00fb, xwen\u00ee\u015fandanek li dar xistin. Kar\u00eekator a zarokek\u00ee b\u00fb ku digel s\u00eesirkek\u00ea bi fars\u00ee diaxif\u00ee, \u00fb s\u00eesirk\u00ea bi tirk\u00ee bersiv dida \u201cmebesta te \u00e7i ye?\u201d (Collins 2006). Herwiha Tiraktorsaz\u00ee wek t\u00eepeke topa p\u00ea li Tewr\u00eaz\u00ea b\u00fbye h\u00eamayeke nasyonal\u00eest\u00ee a tirkan \u00fb bi dehan hezar tirk di nav stadyoman de pi\u015ftgiriya t\u00eepa tiraktorsaziy\u00ea dikin (Souleimanov 2011, r: 26 -27). Di ley\u00eez\u00ean Tiraktorsaziy\u00ea de gelek caran bi hezaran tirk\u00ean azerbaycan\u00ee komeke diru\u015fman didin wek: \u201cTewr\u00eaz, Bak\u00fb, Enqere, riya me ji riya farsan cuda ye\u201d, \u201cAzerbaycan a me ye, Efxanistan j\u00ee a we ye\u201d, \u00fb \u201cBij\u00ee Azerbaycan \u00fb ketin bo wan kesan e ku ji me hez nakin\u201d (Souleimanov, E. and Kraus, 2017, r: 81).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Herwiha ge\u015feya netewexwaziya tirk\u00ean azerbaycan\u00ee li \u00ceran\u00ea aloz\u00ee di navbera kurd \u00fb tirkan de z\u00eade kir. Aloz\u00ee \u00fb nakokiy\u00ean kurd-tirk pi\u015ft\u00ee sal\u00ean 1990`an bi awayek\u00ee\u00a0 serek\u00ee li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava \u00e7irr dibe. R\u00eakxirawa Bergiriya Netewey\u00ee a Azerbaycan\u00ea (ANRO) partiyeke siyas\u00ee a tirkan e ku di sala 2006`an de li dervey\u00ee \u00ceran\u00ea hate avakirin, \u00fb bi tund\u00ee tirkan li dij\u00ee kurdan t\u00fbj dike. Piraniya endam\u00ean r\u00eaberiya Anro ser bi par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava ne, Anro hejmarek rapor \u00fb nam\u00eelke li ser tevgera kurd li \u00ceran\u00ea belav kirine. Di sala 2016`an de v\u00ea partiy\u00ea (r: 5-11) raporek li ser \u015fore\u015fa 1979`an a li Nexedey\u00ea belav kir, ku t\u00ea de PDK\u00ce tawanbar kir ku hewl daye li w\u00ee bajar\u00ee qirkirina etn\u00eek\u00ee a akinciy\u00ean tirk bike. Di heman rapor\u00ea de Anro behs\u00ea metirsiya qirkirina etn\u00eek\u00ee a tirkan di siberoj\u00ea de ji aliy\u00ea kurdan ve li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava dike. Rapor amajey\u00ea bi b\u00fbyer\u00ean pi\u015ft\u00ee \u015fer\u00ea navxwey\u00ee \u00ea S\u00fbriy\u00ea dike \u00fb dib\u00eaje: Pi\u015ft\u00ee valahiya deshilat\u00ea li S\u00fbriy\u00ea, h\u00eaz\u00ean YPG`\u00ea hindek her\u00eam ku piraniya wan ereb \u00fb\u00a0 tirkemen b\u00fbne kuntrol kirine, sinaryoyeke hem\u015f\u00eawe dikare bo tirkan li Azerbaycana Rojava j\u00ee r\u00fb bide, ger xwe teyar \u00fb amade nekin (r: 13-15). Her bi v\u00ee away\u00ee Deyv\u00eed Leyk pisporeke biyav\u00ea k\u00ea\u015fey\u00ean etn\u00eek\u00ee tirsa gi\u015ft\u00ee a gr\u00fbpek\u00ea li hember siberoj\u00ea wek hokareke sereke a k\u00ea\u015fey\u00ean etn\u00eek\u00ee p\u00eanase dike. Partiya Anro agir\u00ea tirsa tirk ji tevgera kurd li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava ge\u015f dike.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Her\u00e7end ku \u015fer\u00ea \u00e7ekdar\u00ee \u00ea kurd di sal\u00ean 1980`an de t\u00eak \u015fikest j\u00ee, l\u00ea nasyonal\u00eezma kurd li ser ge\u015fekirina siyas\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee\u00a0 a xwe berdewam b\u00fb. Ge\u015feya netewexwaziy\u00ea di navbera herdu netewey\u00ean kurd \u00fb tirk li Azerbaycana Rojava b\u00fbye sedema p\u00ea\u015fbaziya wan du gr\u00fbpan bo bidestxistina p\u00eageh\u00ean hik\u00fbmet\u00ee \u00ean w\u00ea par\u00eazgeh\u00ea. Li daw\u00ee aloziy\u00ean kurd-tirk li Gelaw\u00eaja 2019`an Mihemed Hezretp\u00fbr serok\u00ea \u015farevaniya bajar\u00ea Urmiy\u00ea di r\u00fbni\u015ftinek\u00ea de digel endam\u00ean \u015foraya v\u00ee bajar\u00ee bi ziman\u00ea tirk\u00ee axif\u00ee. Dema ku Xalid Hatem\u00ee endamek\u00ee kurd \u00ea v\u00ea \u015foray\u00ea daxwaz l\u00ea kir ku bi fars\u00ee biaxife, serok\u00ea \u015farevaniy\u00ea ew daxwaz ret kir \u00fb ew yek b\u00fb sedema \u015fer\u00ea devk\u00ee di navbera endam\u00ean \u015foraya w\u00ee bajar\u00ee, \u00fb dijkiryareke z\u00eade di nav tor\u00ean civak\u00ee de li pey xwe heb\u00fb (BBC a fars\u00ee 2019). Komeke fars \u00fb kurd \u00fb tirkan bertek li hember v\u00eedyoya v\u00ea civ\u00een\u00ea n\u00ee\u015fan dan. Om\u00eed Dana (2019) pan-farsek\u00ee tundrev ew v\u00eedyo wek belge \u00fb m\u00eenak bi kar an\u00ee, ku bikarh\u00eenana ziman\u00ean nefars\u00ee dibe sedema nakokiya etn\u00eek\u00ee li \u00ceran\u00ea, \u00fb a ba\u015f ew e ku hem\u00fb gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee li \u00ceran\u00ea bi fars\u00ee biaxifin. Herwiha di programeke telev\u00eezyon\u00ee a IRANINTERNATIONAL (2019) de li ser v\u00ea civ\u00een\u00ea diyaloga navbera rojnamevanek\u00ee kurd \u00fb \u00e7alakek\u00ee siyas\u00ee \u00ea tirk bilez hate guher\u00een bi axaftina li ser v\u00ea ku k\u00eejan netewe piran\u00ee \u00fb xwediy\u00ea z\u00eadetir\u00een xak\u00ea ye li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava. Aloz\u00ee li ser maf\u00ean ziman\u00ee \u00ean di navbera kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee \u00fb farsan de ten\u00ea be\u015fek e ji \u015ferek\u00ee meztir li ser v\u00ea ku di nav par\u00eazgeh\u00ean ku piraniya akinciy\u00ean w\u00ea kurd yan tirk yan j\u00ee t\u00eakelawiyek ji kurd \u00fb tirk in, k\u00eejan gr\u00fbp\u00ee rewayiya w\u00ea heye ku bibe xwediy\u00ea xak\u00ea.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00c7areseriya k\u00ea\u015feya etn\u00eek\u00ee-xak li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Li hember par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava hers\u00ea gr\u00fbp\u00ean etn\u00eek\u00ee \u00ean fars \u00fb kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee xwe wek take mafdar\u00ea par\u00eazgeh\u00ea dizanin. Gelo k\u00eejan gr\u00fbp h\u00eajay\u00ee v\u00ea ye ku maf\u00ea xak\u00ea li par\u00eazgeha Azerbaycan Rojava wergire? K\u00eejan gr\u00fbpa etn\u00eek\u00ee hewce ye maf\u00ea v\u00ea yek\u00ea hebe ku ji \u00e7avkaniy\u00ean xwezay\u00ee \u00ean v\u00ea par\u00eazgeh\u00ea s\u00fbd\u00ea wergire, \u00fb liv \u00fb tevgera kes \u00fb kel\u00fbpelan li w\u00ea par\u00eazgeh\u00ea kuntrol bike \u00fb damezrawey\u00ean siyas\u00ee li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava ava bike. Bo bersivdana v\u00ea pirsa bingeh\u00een, niv\u00eeser s\u00fbd ji pirt\u00fbka \u201cTeoriyeke siyas\u00ee a xak\u00ea\u201d a Moore wergirtiye. Moore (2015, r: 15-30) di navbera t\u00eageh \u00fb \u00e7emk\u00ean milk (property) \u00fb xak (territory) cudahiy\u00ea didan\u00ea, ew behs\u00ea v\u00ea dike ku milk taybet e bi p\u00eawendiya abor\u00ee a di navbera tak \u00fb w\u00ea be\u015f\u00ea ji erd\u00ea, di demek\u00ea de ku xak gir\u00eaday\u00ee \u00e7anda abor\u00ee \u00fb siyas\u00ee a gr\u00fbpek\u00ea ji xelk\u00ea ye bi zew\u00ee an her\u00eameke diyar\u00eekir\u00ee. Mor (2015, r: 50-56) li ser v\u00ea baweriy\u00ea ye ku gr\u00fbpek\u00ea maf\u00ea xwed\u00eetiya xakek\u00ea heye, ger w\u00ea gr\u00fbp\u00ea ew xaka ku di derbasb\u00fby\u00ee de bi awayek\u00ee rewa bi dest xistiye, gir\u00eadaneke civak\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee digel v\u00ea xak\u00ea p\u00eak an\u00eebe, \u00fb di navbera endam\u00ean w\u00ea de \u00eeradeyeke bikom hebe, \u00fb ew gr\u00fbp xwediy\u00ea d\u00eerokek\u00ea ji xebata siyas\u00ee ye, an bi watayeke din Mor ser v\u00ea baweriy\u00ea ye ku gr\u00fbp\u00ean \u00e7and\u00ee ku d\u00eerokek ji xebat \u00fb r\u00eakxistina wan a siyas\u00ee tuneye \u00fb di erdn\u00eegariyeke p\u00eakvegir\u00eaday\u00ee de naj\u00een, hewce ye ku ten\u00ea xwediy\u00ea maf\u00ea \u00e7and\u00ee \u00fb akinc\u00eeb\u00fbn\u00ea bin. Bi baweriya w\u00ee b\u00eermend\u00ea siyas\u00ee gr\u00fbpek demek\u00ea dikare daxwaza maf\u00ea xwed\u00eetiy\u00ea bi ser xakek\u00ea de bike ku p\u00eawendiya civak\u00ee-\u00e7and\u00ee \u00fb siyas\u00ee a bih\u00eaz digel w\u00ea xak\u00ea p\u00eak an\u00eebe.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Bi s\u00fbdwergirtin ji teoriya siyas\u00ee a xak\u00ea a Moore gr\u00fbpa etn\u00eek\u00ee a fars maf\u00ea rewa \u00ea v\u00ea yek\u00ea n\u00eene ku xwediy\u00ea maf\u00ea xak\u00ea be li wan par\u00eazgeh\u00ean \u00ceran\u00ea ku piraniya akinciy\u00ean w\u00ea kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee ne, jiber ku ew di p\u00eawend\u00ee digel wan par\u00eazgehan de, wan p\u00eawendiyeke le\u015fker\u00ee-abor\u00ee ava kirine, b\u00eay v\u00ea ku p\u00eawendiyeke civak\u00ee-\u00e7and\u00ee hebin. Fars di wan her\u00eaman de ku akinciy\u00ean w\u00ea piran\u00ee kurd \u00fb tirk in, k\u00eamaniyeke pi\u00e7\u00fbk ji koma r\u00fbni\u015ftiy\u00ean xwecih\u00ee p\u00eak t\u00eenin \u00fb piraniya wan bi sedema abor\u00ee \u00fb karkirina di nav arte\u015f \u00fb navend\u00ean dewlet\u00ee de di wan her\u00eam\u00ean nefars de dij\u00een. Piraniya wan fars\u00ean ku li par\u00eazgeh\u00ean nafars dij\u00een, wek m\u00eenak li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava li wir ji day\u00eek neb\u00fbne yan li wir mezin neb\u00fbne, gir\u00eaday\u00eeb\u00fbna wan a\u00a0 \u00e7and\u00ee bi wan par\u00eazgehan ve n\u00eene, \u00fb bo deskevt\u00ean abor\u00ee ko\u00e7ber\u00ee wan par\u00eazgehan b\u00fbne. Her bi heman \u015f\u00eawey\u00ee di dehik\u00ean pi\u015ftre gelek ji kurd \u00fb tirkan bona bidestxistina derfeta kar \u00fb rew\u015fa jiyana b\u00eahtir ko\u00e7\u00ee Tehran\u00ea kirine, \u00fb wan j\u00ee h\u00ea\u015fta t\u00eakiliya \u00e7and\u00ee \u00fb civak\u00ee digel xaka Tehran\u00ea dirust nekirine, \u00fb behs\u00ea xwed\u00eetiya xwe bi ser Tehran\u00ea de j\u00ee nakin. L\u00ea akinc\u00eeb\u00fbna kurd \u00fb tirk\u00ean Azerbaycan\u00ee li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava vedigere bo sedan sal\u00ee, \u00fb wan du neteweyan t\u00eakiliyeke civak\u00ee \u00fb \u00e7and\u00ee \u00fb siyas\u00ee digel v\u00ea xak\u00ea de ava\u00a0 kirine.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">D\u00eeroka siyas\u00ee a hev\u00e7erx di sedala b\u00eestem heya v\u00ea serdem\u00ea n\u00ee\u015fan dide ku herdu nasnamey\u00ean kurd\u00ee \u00fb tirk\u00ee bi derbasb\u00fbna dem\u00ea guher\u00eene, \u00fb r\u00eaber\u00ean tevger\u00ean siyas\u00ee roleke sereke di formdan bi k\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera van du neteweyan li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava de heb\u00fbn. Li sal\u00ean 1920`an \u00fb pi\u015ftre j\u00ee di dema \u015fore\u015fa sala 1979`an a \u00ceran\u00ea de r\u00eaberek\u00ee kurd \u00fb tirk nekar\u00een bo berjewendiya dual\u00ee \u00fb li dij\u00ee gefa hevpar a hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars al\u00eekariya hevdu bikin, l\u00ea wan du neteweyan di sala 1946`an de bi r\u00eabertiya Ce`ifer P\u00ee\u015fewer\u00ee \u00fb Qaz\u00eemihemed hevpeymaniyek bo berbir\u00fbb\u00fbna gefeke hevpar a hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars ava kirin \u00fb herdu netewey\u00ean kurd \u00fb Tirk wek xwed\u00eemaf\u00ea xwed\u00eetiya xak\u00ea li w\u00ea par\u00eazgeh\u00ea hatin hesibandin, bi watayeke din k\u00ea\u015feya xak\u00ea di navbera kurd \u00fb tirkan li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava, ne li ser bingeha kerb \u00fb k\u00eeneke kevn a k\u00fbr di navbera van du neteweyan de belku bi sedema kiryara \u00e7alak\u00ean siyas\u00ee \u00ean kurd \u00fb tirk \u00fb \u00e7\u00eakirina duberek\u00ee \u00fb nakokiy\u00ea ji aliy\u00ea hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars li serdema hev\u00e7erx de b\u00fb.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ber\u00ee serhildana qonaxeke din ji nexatircemiya tenahiya navxwey\u00ee di navbera kurd \u00fb tirkan de, n\u00fbner\u00ean partiy\u00ean siyas\u00ee \u00ean kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee dikarin li Ewropa yan Amer\u00eekay\u00ea got\u00fbb\u00eajan bikin \u00fb radeyek ji t\u00eagih\u00ee\u015ftin \u00fb baweriy\u00ea di navbera xwe de derheq\u00ea k\u00ea\u015feya xak\u00ea li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava dirust bikin. Kurd \u00fb Tirk li \u00ceran\u00ea bangewaza xwed\u00eetiy\u00ea bi ser \u00e7end par\u00eazgehan li \u00ceran\u00ea de dikin, lewra \u00e7areserkirina k\u00ea\u015feya xak\u00ea li par\u00eazgeh\u00ean Azerbaycana Rojava dikare bandoreke er\u00ean\u00ee a mezin hebe di war\u00ea p\u00ea\u015fvebirina xebata wan du neteweyan li dij\u00ee hik\u00fbmeta niha a fars \u00fb asoyeke ge\u015ftir li p\u00eawendiy\u00ean di navbera van du neteweyan pi\u015ft\u00ee herif\u00eena hik\u00fbmeta navend\u00ee dirust bike.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Du netewey\u00ean kurd \u00fb tirk bo \u00e7areserkirina k\u00ea\u015feya xak\u00ea li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava hewce ye ku hewl\u00ea bo c\u00eebic\u00eekirina prens\u00eep\u00ean j\u00ear\u00een bidin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">1-Qeb\u00fblkirina v\u00ea yek\u00ea ku herduk netewey\u00ean kurd \u00fb tirk\u00ean azerbaycan\u00ee xwed\u00eetiya rewa ya xak\u00ea hene li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava, \u00fb hewce ye ku eva bingehek be bo \u00e7areserkirina k\u00ea\u015feya xak\u00ea. Dema ku partiy\u00ean siyas\u00ee \u00ean kurd \u00fb tirk v\u00ea par\u00eazgeh\u00ea wek Kurdistan an Azerbaycan p\u00eanase dikin, ew bingeha xwed\u00eetiya hevpar a xak\u00ea li w\u00ea par\u00eazgeh\u00ea pi\u015ftguh dixin.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">2-Kurd \u00fb Tirk dikarin li hev bikin ku pi\u015ft\u00ee herif\u00eena hik\u00fbmeta navend\u00ee a fars bir\u00eaveberiyeke hevpar a kurd-tirk li bajar\u00ean k\u00ea\u015fe li ser li par\u00eazgeha Azerbaycana Rojava hebe.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">3-Kurd \u00fb tirk dikarin bi be\u015fdariya aliyek\u00ee s\u00eayem ku ti berjewendiyeke w\u00ea t\u00ea de nebe, hindek fakt \u00fb rastiyan li ser v\u00ea k\u00ea\u015fey\u00ea behs bikin, \u00fb diyalog\u00ea li ser komeke m\u00eekan\u00eezman bo \u00e7areserkirina v\u00ea k\u00ea\u015fey\u00ea bikin.\u00a0<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">*Karnas\u00ea pilebilind\u00a0 \u00ea t\u00eakiliy\u00ean navdewlet\u00ee li zankoya wilayeta Missouri \u00a0li Amer\u00eekay\u00ea\/ mamostay\u00ea raw\u00eajkar: Dr. Deyv\u00eed Romano<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Note: Desteya Niv\u00eeskaran a Kovara T\u00ce\u015eK\u00ea digel navn\u00ee\u015fan \u00fb be\u015fek ji naveroka v\u00ea gotar\u00ea hevhizir n\u00eene. Gotar j\u00ee ten\u00ea wek bo\u00e7\u00fbna niv\u00eeser \u00fb bo\u00e7\u00fbneke cuda belav dibe.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"> <br class=\"avia-permanent-lb\" \/>\u00c7avkan\u00ee:<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Azerbaijan National Resistance Organization<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">(ANRO). (2014). A Brief Introduction.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Araz News, https:\/\/web.archive.org\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">web\/20170904205337\/http:\/\/araznews.org\/en\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">archives\/975<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Azerbaijan National Resistance Organiza-<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">(tion (ARNO\u062a\u0648\u067e\u0640\u0640\u0631\u0627\u0642\u060c \u0628\u0627\u0632\u062e\u0648\u0627\u0646\u0640\u0640\u06cc \u062d\u0640\u0640\u0648\u0627\u062f\u062b \u062c\u0646\u06af \u0633\u0640\u0640\u0648\u0644\u062f\u0648\u0632<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">file:\/\/\/C:\/Users\/Ahmed%20Hamza\/OneDrive\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">\/Desktop\/Kurds-Turks%20relation%20in%20Iran<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">\u0628\u0627\u0632\u062e\u0648\u0627\u0646\u06cc%20\u062d\u0648\u0627\u062f\u062b%20\u062c\u0646\u06af%20\u0633\u0648\u0644\u062f\u0648\u0632..pdf<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Atabaki T. (2005). Ethnic Diversity and Territorial<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Integrity of Iran: Domestic Harmony and<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Regional Challenges. International Society of<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Iranian Studies 38 (1), 23-44.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.)BBC Persian. (2019\u0627\u062e\u062a\u0644\u0627\u0641 \u0634\u0640\u0640\u0647\u0631\u062f\u0627\u0631 \u0648 \u0639\u0636\u0648 \u06a9\u0631\u062f \u0634\u0640\u0640\u0648\u0631\u0627\u06cc<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">\u0634\u0647\u0631 \u0627\u0631\u0648\u0645\u06cc\u06d5<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">https:\/\/www.bbc.com\/persian\/iran-49325227.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Brown, M. (1997). Nationalism and Ethnic<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Conflict. London: The MIT Press.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.)Behruz, S. (2016\u0628\u06d5\u0634\u0640\u0640\u06ce\u06a9 \u0644\u06d5 \u0648\u062a\u0627\u0631\u06cc \u0634\u0640\u0640\u06d5\u0647\u06cc\u062f \u062f.\u0642\u0627\u0633\u0640\u0640\u0645\u0644\u0648\u0648<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">\u0644\u0640\u0640\u06d5 \u0645\u06cc\u062a\u06cc\u0646\u06af\u0640\u0640\u06cc \u0626\u0627\u0634\u0640\u0640\u06a9\u0631\u0627\u0628\u0648\u0648\u0646\u06cc \u062e\u06d5\u0628\u0627\u062a\u0640\u0640\u06cc \u062d\u06cc\u0632\u0628\u0640\u0640\u06cc \u062f\u06cc\u0645\u0648\u06a9\u0640\u0640\u0631\u0627\u062a \u0644\u0640\u0640\u06d5<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">YouTube, https:\/\/www.youtube.com\/ ,\u0645\u06d5\u0647\u0627\u0628\u0640\u0640\u0627\u062f<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.watch?v=WytBDIZ1gfQ<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Congressional Research Service. (2008). Iran:<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Ethnic and Religious Minorities. https:\/\/digital.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">library.unt.edu\/ark:\/67531\/metadc795725\/m1\/1\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">high_res_d\/RL34021_2008Nov25.pdf.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Cronin, S. (2003). The Making of Modern Iran:<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">State and Society Under Riza Shah, 1921-1941.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Routledg<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Collins, M. (2006). Iran Azeris Protest Over<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Cartoon. BBC News, http:\/\/news.bbc.co.uk\/2\/hi\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">middle_east\/5024550.stm.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Entekhabifard, C. (2014). The Ayatollah\u2019s Unkept<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Promises. Aljazeera, https:\/\/www.aljazeera.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">com\/indepth\/opinion\/2014\/02\/ayatollah-unkeptpromises-20142375945717752.html.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Gellner, E. (1983). Nations and Nationalism.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Cornell University Press.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.(Hawrami, A. (2007\u0695\u0648\u0648\u062f\u0627\u0648\u06d5\u06a9\u0627\u0646\u06cc \u0631\u06c6\u0698\u0647\u06d5\u0644\u0627\u062a\u06cc \u06a9\u0648\u0631\u062f\u0633\u0640\u0640\u062a\u0627\u0646 \u0644\u06d5<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.Sulaimani: Zhin Center .\u0628\u06d5\u06b5\u06af\u06d5\u0646\u0627\u0645\u06d5\u06cc \u0633\u06c6\u06a4\u06ce\u062a\u06cc\u062f\u0627<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Hechter M. (1999). Internal Colonialism: the<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Celtic fringe in British national development.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Transaction Publishers.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.(IranInternationl. (2019\u0628\u0631\u0631\u0633\u0640\u0640\u06cc \u062c\u0646\u062c\u0627\u0644 \u062f\u0631 \u0634\u0640\u0640\u0648\u0631\u0627\u06cc \u0634\u0647\u0631<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">\u0627\u0631\u0648\u0645\u06cc\u06d5 \u0628\u0631 \u0633\u0631 \u0627\u0633\u0640\u0640\u062a\u0641\u0627\u062f\u06d5 \u0627\u0632 \u0632\u0628\u0627\u0646 \u0645\u0627\u062f\u0631\u06cc \u062f\u0631 \u062c\u0644\u0633\u0627\u062a \u0631\u0633\u0645\u06cc :\/\/https<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.www.youtube.com\/watch?v=zm1CYtR501c<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Isajiw, W. W. (1992). Definition and Dimensions<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">of Ethnicity: A Theoretical Framework. Published<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">in Challenges of Measuring an Ethnic World:<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Science, Politics and Reality: Proceedings of the<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Joint Canada-United States Conference on the<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Measurement of Ethnicity.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.(Kasravi, A. (2007\u062a\u0627\u0631\u06cc\u062e \u0647\u062c\u062f\u06d5 \u0633\u0627\u0644\u06d5 \u0627\u0630\u0631\u0628\u0627\u06cc\u062c\u0627\u0646, .Tehran<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Khatambakhsh, T. M. (1984). The role of Shaykh<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Muhammad Khiyabani and the Democratic<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Movement of Azerbaijan in the Socio-Political<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">History of Iran 1910-1920. The University of<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Edinburgh.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Koohi-Kamali, F. (2003). The Political<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Development of the Kurds in Iran. New York:<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Palgrave Macmilan.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.Khoshhali, B\u0645\u062c\u0645\u0648\u0639\u06d5 \u0645\u0642\u0627\u0644\u0627\u062a,<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">file:\/\/\/C:\/Users\/Ahmed%20Hamza\/OneDrive\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Desktop\/Kurds-Turks%20relation%20in%20Iran\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">..pdf\u0645\u0642\u0627\u0644\u0627\u062a-\u0628\u0647\u0632\u0627\u062f<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Koknar, M. A. (2006). Iranian Azeris, A Giant<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Minority. The Washington Institute, https:\/\/www.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">washingtoninstitute.org\/policy-analysis\/view\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">iranian-azeris-a-giant-minority.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">McDowall, D. (2007). A Modern History of the<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Kurds. New York: I.B.Tauris &#038; Co Ltd.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Moore, M. (2015). A Political Theory of Territory.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Oxford University Press.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Nerwiy T. (2012). The Republic of Kurdistan,<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">1946. Leiden University.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.(Omid Dana. (2019\u062a\u0648\u0647\u06cc\u0646 \u0634\u0647\u0631\u062f\u0627\u0631 \u0627\u0631\u0648\u0645\u06cc\u06d5 \u0628\u06d5 \u0646\u0645\u0627\u06cc\u0646\u062f\u06d5 \u06a9\u0631\u062f,<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">YouTube, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=-_<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">YEfd_J8H8.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Posen, B. (Spring 1993). The Security dilemma<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">and Ethnic Conflict. Survival 35 (1), p. 27-47.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">, \u062a\u0646\u0647\u0627 \u0644\u0627\u0626\u06cc\u06a9 \u0645\u062c\u0644\u0633 \u062e\u0628\u0631\u06af\u0627\u0646 ).Rahmani, H. (2018<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">IranInternational, https:\/\/iranintl.com\/%D8%A7%<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86\/%DA%86<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">%D9%87%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">B%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">%D9%84%D8%A7%D8-<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">%A6%DB%8C%DA%A9-<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">%D9%86.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Roe, P. (1999). The Intrastate Security Dilemma:<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Ethnic Conflict as a \u2018Tragedy\u2019? Journal of Peace<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Research 36 (2), 183-202.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Roosevelt, A. (1947). The Kurdish Republic of<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Mahabad. Middle East Journal 1 (3), 247-269.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.(Mobley, R. (1979\u067e\u06ce\u0648\u06d5\u0646\u062f\u06cc\u06cc\u06d5\u06a9\u0627\u0646\u0640\u0640\u06cc \u06a9\u06c6\u0645\u0640\u0640\u0627\u0631\u06cc \u06a9\u0648\u0631\u062f\u0633\u0640\u0640\u062a\u0627\u0646<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">A Study of Relations Between The[ \u0648 \u0626\u0627\u0632\u06d5\u0631\u0628\u0627\u06cc\u062c\u0640\u0640\u0627\u0646<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Mahabad Republic and Azerbaijan Democratic<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Republic: The Turbulent Alliance and Its Impact<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Upon the Mahabad Republic of 1946[ (Hassan<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.Ghazi, Trans). Washington D.C<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Rudaw. (2018). Urmia Imam Known for Proregime Stances Passes Away. https:\/\/www.rudaw.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">net\/english\/middleeast\/iran\/23052018.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Shaffer B. (2021). Iran IS More Than Persia.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Foundation For Defense of Democracies, https:\/\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">www.fdd.org\/analysis\/2021\/04\/28\/iran-is-morethan-persia\/.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Shaffer B. (2000). The Formation of Azerbaijani<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Collective Identity in Iran. Nationalities Papers,<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">28 (3).<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.(Sharihatmadari, H. (2019\u062e\u0648\u0627\u0633\u062a\u06d5 \u0634\u0627\u06d5 \u0627\u0632 \u0634\u0631\u06cc\u0639\u06d5\u062a\u0645\u062f\u0627\u0631\u06cc<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Radio Farda, https:\/\/www.radiofarda. , \u0686\u0640\u0640\u06d5 \u0628\u0640\u0640\u0648\u062f\u061f<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">com\/a\/forty-years-forty-interviews-Hassan-Shari-<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.atmadari-interview\/29764152.html<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Soleimani, K. (2017). The Kurdish image in<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">statist historiography: the case of Simko. Middle<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">East Studies 53 (6), 1-17.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Souleimanov, E. (2011). The Evolution of<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Azerbaijani Identity and the Prospect of<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Secessionism in Iranian Azerbaijan. Connections<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">11 (1), 77-84.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Souleimanov, E. and Kraus J. (2017). Iran\u2019s<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Azerbaijan Question in Evolution. Central AsiaCaucasus Institute Silk Road Studies Program.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Statistical Center of Iran. (2016). Selected Results<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">of the 2016 National Population and Housing<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Census. https:\/\/www.amar.org.ir\/Portals\/1\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">census\/2016\/Iran_Census_2016_Selected_<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Results.pdf.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Statistical Center of Iran. (2016). Iran: West<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Azerbaijan. Citypopulation, https:\/\/www.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">citypopulation.de\/en\/iran\/azarbayjanegharbi\/.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Tang, S. (2015). The Onset of Ethnic War: A<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">General Theory. Sociological Theory, 33 (3),<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">256-279.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">United Nations. (1999). Human Development<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Report of the Islamic Republic of Iran. file:\/\/\/C:\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Users\/Ahmed%20Hamza\/OneDrive\/Desktop\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Kurds-Turks%20relation%20in%20Iran\/<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">iran_1999_human%20development%20index.pdf.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Unrepresented Nations and Peoples Organization<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">(UNPO). (2018). Iranian Kurdistan. https:\/\/unpo.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">org\/members\/7882.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Vali, A. (2011). Kurds and The State in Iran.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">I.B.Tauris &#038; Co Ltd.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Williams, P. and Goldstein, M.D., and Shafritz M.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">J. (2006). Classic Readings and Contemporary<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Debates in International Relations. University of<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">Pittsburg.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.(Wrya, Q. (2012\u0644\u0640\u0640\u0632\u0648\u0645 \u062f\u06cc\u0627\u0644\u0648\u06af \u0645\u06cc\u0627\u0646 \u06a9\u0631\u062f\u0647\u0627 \u0648 \u062a\u0631\u06a9 \u0647\u0627, -htt<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 12pt;\">.ps:\/\/iranglobal.info\/node\/5074<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><sup>* Ev mijara yekem car bi ziman\u00ea kurd\u00ee\/soran\u00ee di kovara T\u00ee\u015fk hejmara 59-60<\/sup><sup>`<\/sup><sup>\u00ea de hatiye we\u015fandin. Bo xwendina deqa sereke a v\u00ea mijar\u00ea serdana v\u00ea l\u00eenk\u00ea bikin:<\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><a href=\"https:\/\/govartishk.com\/conflicts\/\">https:\/\/govartishk.com\/conflicts\/<\/a><\/span><\/p>\n<\/div><\/section><\/div>\n<div  class='hr av-39wdb3s-f6b9c22324b63b86f082663695f3609f hr-default  avia-builder-el-5  el_after_av_one_full  el_before_av_one_fifth '><span class='hr-inner '><span class=\"hr-inner-style\"><\/span><\/span><\/div>\n\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-od66dz-7d136417d60beef06bb010504c369523\">\n.flex_column.av-od66dz-7d136417d60beef06bb010504c369523{\nborder-radius:0px 0px 0px 0px;\npadding:0px 0px 0px 0px;\n}\n<\/style>\n<div  class='flex_column av-od66dz-7d136417d60beef06bb010504c369523 av_one_fifth  avia-builder-el-6  el_after_av_hr  el_before_av_one_fifth  first flex_column_div av-zero-column-padding  '     ><\/div>\n\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-2j6s3yw-5cb4e6ce6ba829485244d6e9acd42bc0\">\n.flex_column.av-2j6s3yw-5cb4e6ce6ba829485244d6e9acd42bc0{\nborder-radius:0px 0px 0px 0px;\npadding:0px 0px 0px 0px;\n}\n<\/style>\n<div  class='flex_column av-2j6s3yw-5cb4e6ce6ba829485244d6e9acd42bc0 av_one_fifth  avia-builder-el-7  el_after_av_one_fifth  el_before_av_one_fifth  flex_column_div av-zero-column-padding  '     ><\/div>\n\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-24oc8mw-59817912b5351dd8fa04a204355ae2ff\">\n.flex_column.av-24oc8mw-59817912b5351dd8fa04a204355ae2ff{\nborder-radius:0px 0px 0px 0px;\npadding:0px 0px 0px 0px;\n}\n<\/style>\n<div  class='flex_column av-24oc8mw-59817912b5351dd8fa04a204355ae2ff av_one_fifth  avia-builder-el-8  el_after_av_one_fifth  el_before_av_one_fifth  flex_column_div av-zero-column-padding  '     ><p>\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-k798nxrg-0440e65d544de1c5524d567dca56e3d6\">\n.avia-image-container.av-k798nxrg-0440e65d544de1c5524d567dca56e3d6 img.avia_image{\nbox-shadow:none;\n}\n.avia-image-container.av-k798nxrg-0440e65d544de1c5524d567dca56e3d6 .av-image-caption-overlay-center{\ncolor:#ffffff;\n}\n<\/style>\n<div  class='avia-image-container av-k798nxrg-0440e65d544de1c5524d567dca56e3d6 av-styling- av-img-linked avia_animated_image av-animated-when-visible-95 bottom-to-top avia-align-center  avia-builder-el-9  el_before_av_hr  avia-builder-el-first '   itemprop=\"image\" itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/ImageObject\" ><div class=\"avia-image-container-inner\"><div class=\"avia-image-overlay-wrap\"><a href=\"https:\/\/govartishk.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Ke\u0302s\u0327eya-xake\u0302.pdf\" class='avia_image '  target=\"_blank\"  rel=\"noopener noreferrer\" aria-label='pdf -61-'><img decoding=\"async\" fetchpriority=\"high\" class='wp-image-14298 avia-img-lazy-loading-not-14298 avia_image ' src=\"https:\/\/govartishk.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/pdf-61-1-1.png\" alt='' title='pdf -61-'  height=\"117\" width=\"91\"  itemprop=\"thumbnailUrl\"  \/><\/a><\/div><\/div><\/div><br \/>\n\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-ku2m1gcl-ac01ca4b9ac99f3ed6625dd663f32a42\">\n#top .hr.av-ku2m1gcl-ac01ca4b9ac99f3ed6625dd663f32a42{\nmargin-top:0px;\nmargin-bottom:0px;\n}\n.hr.av-ku2m1gcl-ac01ca4b9ac99f3ed6625dd663f32a42 .hr-inner{\nwidth:50px;\n}\n<\/style>\n<div  class='hr av-ku2m1gcl-ac01ca4b9ac99f3ed6625dd663f32a42 hr-custom  avia-builder-el-10  el_after_av_image  el_before_av_textblock  hr-center hr-icon-no'><span class='hr-inner inner-border-av-border-none'><span class=\"hr-inner-style\"><\/span><\/span><\/div><br \/>\n<section  class='av_textblock_section av-k7841bht-914fb0103d5d6009a91879b6b6752f0d '   itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/BlogPosting\" itemprop=\"blogPost\" ><div class='avia_textblock'  itemprop=\"text\" ><p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 14pt; font-family: shasenem-kiteb; color: #ffc20e;\">\u062f\u0627\u06af\u0631\u062a\u0646\u06cc \u0628\u0627\u0628\u06d5\u062a<\/span><\/p>\n<\/div><\/section><\/p><\/div>\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-1g3uoc8-e59aaa442f9cf74b548b9e0ffed53cf9\">\n.flex_column.av-1g3uoc8-e59aaa442f9cf74b548b9e0ffed53cf9{\nborder-radius:0px 0px 0px 0px;\npadding:0px 0px 0px 0px;\n}\n<\/style>\n<div  class='flex_column av-1g3uoc8-e59aaa442f9cf74b548b9e0ffed53cf9 av_one_fifth  avia-builder-el-12  el_after_av_one_fifth  el_before_av_one_fifth  flex_column_div av-zero-column-padding  '     ><\/div><\/p>\n\n<style type=\"text\/css\" data-created_by=\"avia_inline_auto\" id=\"style-css-av-1dcd55k-ec4967d98b945da7a30854d8ad7e25bc\">\n.flex_column.av-1dcd55k-ec4967d98b945da7a30854d8ad7e25bc{\nborder-radius:0px 0px 0px 0px;\npadding:0px 0px 0px 0px;\n}\n<\/style>\n<div  class='flex_column av-1dcd55k-ec4967d98b945da7a30854d8ad7e25bc av_one_fifth  avia-builder-el-13  el_after_av_one_fifth  el_before_av_hr  flex_column_div av-zero-column-padding  '     ><\/div>\n<div  class='hr av-oxw22g-29d539e9aa443a089915724d5896b5ef hr-default  avia-builder-el-14  el_after_av_one_fifth  avia-builder-el-last '><span class='hr-inner '><span class=\"hr-inner-style\"><\/span><\/span><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":2,"featured_media":14588,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-14587","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/govartishk.com\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/xak-scaled.jpg","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pbFtRD-3Nh","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14587"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14751,"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14587\/revisions\/14751"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14588"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/govartishk.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}